Цалингаас суутгадаг НДШ ба ХХОАТ-ыг хялбар ойлгох нь

Ажил хөдөлмөр эрхэлж буй хүн бүрийн хувьд сар бүр дансанд орж ирдэг цалин бол бидний хөдөлмөрийн үр шим. Гэвч ихэнх хүмүүс гэрээнд заасан "нийт цалин" болон дансанд орж ирдэг "гарт авах цалин" хоёрын ялгааг бүрэн ойлгодоггүйгээс санхүүгийн төлөвлөлт хийхэд хүндрэл гардаг.

Нийт цалин ба гарт авах цалингийн ялгаа

Таны хөдөлмөрийн гэрээнд заасан дүнг нийт цалин буюу "gross salary" гэж нэрлэдэг. Энэ бол таны хийсэн ажлын хөлс боловч үүнээс хуулийн дагуу заавал төлөх ёстой шимтгэл, татваруудыг суутгасны дараа таны дансанд орж ирэх дүнг гарт авах цалин буюу "net salary" гэнэ. Олон хүн нийт цалингаа л авна гэж андуурснаас сарын төсвөө буруу тооцоолох эрсдэлтэй байдаг.

• Нийт цалин: Таны ажил олгогчтой тохиролцсон үндсэн цалин.
• Суутгал: НДШ болон ХХОАТ-ын нийлбэр.
• Гарт авах цалин: Бүх татвар, шимтгэл хасагдсаны дараах бодит мөнгөн дүн.

Нийгмийн даатгалын шимтгэл (НДШ) гэж юу вэ?

НДШ бол таны ирээдүйн баталгаа юм. Энэ мөнгө нь зүгээр нэг татвар биш, харин таныг ажилгүй болох, өвдөх, эсвэл нас өндөр болох үед улсаас үзүүлэх халамж, тэтгэврийн санхүүжилтийн эх үүсвэр болдог. Таны цалингаас суутгасан НДШ нь дараах сангууд руу хуваарилагддаг:

• Тэтгэврийн даатгалын сан: Таныг өндөр настны тэтгэвэрт гарахад зориулагдсан хуримтлал.
• Эрүүл мэндийн даатгалын сан: Эмнэлгийн үзлэг, оношилгоо, хэвтэн эмчлүүлэх зардлыг хөнгөлөх сан.
• Ажилгүйдлийн болон бусад эрсдэлийн сан: Ажилгүй болох, хөдөлмөрийн чадвараа түр алдах үед олгох тэтгэмж.

Хувь хүний орлогын албан татвар (ХХОАТ)

ХХОАТ бол Монгол Улсын иргэн бүрийн улс орныхоо хөгжилд оруулж буй хувь нэмэр юм. Энэхүү татвар нь улсын төсөвт төвлөрч, сургууль, цэцэрлэг, зам гүүр, эмнэлэг зэрэг нийтийн үйлчилгээг санхүүжүүлэхэд зарцуулагддаг. Хуульд заасан тодорхой босго дүнгээс дээш цалин авч буй хүн бүр энэ татварыг төлөх үүрэгтэй.

Яагаад суутгалуудыг ойлгох нь чухал вэ?

Цалингаасаа суутгагдаж буй мөнгө бүр таны ирээдүйн санхүүгийн аюулгүй байдалтай шууд холбоотой. Жишээ нь, та цалингаа бүрэн бүтэн авдаг байхын тулд НДШ-ээ тогтмол төлөх нь чухал. Хэрэв таны цалин "хар"-аар буюу НДШ төлөгдөхгүйгээр олгогддог бол та ирээдүйд тэтгэвэр авах эрхгүй болох, жирэмсний болон ажилгүйдлийн тэтгэмж авч чадахгүй байх эрсдэлтэй.

• Санхүүгийн төлөвлөлт: Гарт авах цалингаа мэдсэнээр өрхийн төсвөө зөв удирдах боломжтой.
• Ирээдүйн баталгаа: Албан ёсны НДШ төлөлт нь таныг нийгмийн хамгааллын сүлжээнд оруулна.
• Зээлийн чадвар: Банкнаас зээл авах үед таны НДШ төлөлт таны орлогыг нотлох гол баримт болдог.

Тооцооллыг хэрхэн хялбар хийх вэ?

Таны цалингаас суутгагдах НДШ болон ХХОАТ-ын хувь хэмжээ нь хууль тогтоомжийн дагуу үе үе шинэчлэгдэж байдаг. Тиймээс тооцоог гараар хийх гэж цаг алдахын оронд TruMind платформ дээрх Цалингийн тооцоолуур-ыг ашиглахыг зөвлөж байна. Энэхүү хэрэгсэл нь хамгийн сүүлийн үеийн хууль, журмын дагуу таны нийт цалингаас гарт авах дүнг хэдхэн хормын дотор нарийн гаргаж өгөх болно.

Өөрийн орлогоо бүрэн дүүрэн ойлгож, санхүүгийн эрх чөлөөндөө итгэлтэйгээр алхаарай!