Байрны эзэн барьцаа мөнгө буцааж өгөхгүй бол яах вэ?

Хуулийн хүчинтэй байдлыг шалгасан огноо: 2026.10.15

Товч хариулт

Хэрэв та байр хөлслөх гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зохих ёсоор биелүүлж, байрыг ердийн элэгдлийг тооцон хүлээлгэн өгсөн бол барьцаа мөнгөө буцаан шаардах бүрэн эрхтэй. Иргэний хуулийн 295.1-д зааснаар хөлслөгч эд хөрөнгийг ердийн буюу тохиролцсон элэгдлийг тооцон буцааж өгөх үүрэгтэй 1. Байрны эзэн үндэслэлгүйгээр барьцаа мөнгийг суутгах эсвэл буцааж өгөхгүй байх эрхгүй бөгөөд та шүүхэд хандан албадан гаргуулах боломжтой.

Одоо юу хийх вэ3 алхам

Бичгээр шаардлага хүргүүлэх: Байрны эзэнд барьцаа мөнгийг тодорхой хугацаанд (жишээ нь, ажлын 3–5 хоногт) багтаан буцаан шилжүүлэх тухай албан ёсны шаардлагыг мессеж, чат эсвэл шуудангаар хүргүүлж, баримтжуулж авна.
Тооцоо нийлэх: Түрээсийн төлбөр, ашиглалтын зардал (байр, цахилгаан, СӨХ г.м.) бүрэн төлөгдсөн баримт болон байрыг бүрэн бүтэн хүлээлгэн өгсөн тухай актыг бэлтгэж танилцуулна.
Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах: Мөнгийг сайн дураар өгөхгүй бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.1-д заасны дагуу хариуцагч буюу байрны эзний оршин суугаа газрын шүүхэд нэхэмжлэл гаргана 2. Нэхэмжлэл гаргахдаа Иргэний хуулийн 75.2.1-д заасан гэрээний үүргийн хөөн хэлэлцэх 3 жилийн хугацааг анхаарна уу.

Хуулиар олгогдсон таны эрх

Иргэний хуулийн 302.1-д заасны дагуу орон сууц хөлслөх харилцаа үүсэх бөгөөд уг харилцаанд эд хөрөнгө хөлслөх гэрээний ерөнхий журам нэгэн адил үйлчилнэ 3.
Иргэний хуулийн 295.1-д зааснаар байрыг ердийн элэгдлийг тооцон хүлээлгэн өгөх эрхтэй бөгөөд цаг хугацааны явцад үүсэх ердийн элэгдэл, хуучралтыг эвдрэл, гэмтэл гэж үзэж барьцаанаас суутгах үндэслэлгүй 1.
Хэрэв хариуцагчийн оршин суугаа газрын хаяг мэдэгдэхгүй бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.4-т зааснаар шүүхэд хүсэлт гарган цагдаагийн байгууллагаар эрэн сурвалжлуулах эрхтэй 2.

Анхаарах эрсдэл

Байрны эзэн эд хөрөнгө эвдэж сүйтгэсэн, муутгасан гэж маргаж болох бөгөөд Иргэний хуулийн 298.1-д зааснаар тэрээр гэрээ дуусгавар болсноос хойш 6 сарын дотор хохирол нөхөн төлүүлэх нэхэмжлэл гаргах эрхтэй байдаг 4. Иймд анх хүлээж авсан болон хүлээлгэж өгсөн үеийн байдлыг нотлох шаардлага гарна.
Хэрэв бичгээр гэрээ байгуулаагүй бол Иргэний хуулийн 42.11-д зааснаар гэрчээр нотлох эрхээ алдах тул барьцаа мөнгө шилжүүлсэн баримтаа бусад аргаар хөдөлбөргүй нотлох шаардлагатай.
Гэрээний үүргийн шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх 3 жилийн хугацааг (Иргэний хуулийн 75.2.1) хэтрүүлбэл шаардах эрхээ алдах эрсдэлтэй.

Бэлтгэх баримтууд

Орон сууц хөлслөх гэрээ (хэрэв бичгээр хийсэн бол).
Барьцаа мөнгийг байрны эзний данс руу шилжүүлсэн банкны хуулга, баримт.
Байрнаас гарах үеийн ашиглалтын зардал, төлбөр тооцоог бүрэн дуусгасан баримтууд (цахилгаан, дулаан, СӨХ г.м.).
Байрыг хүлээлгэн өгсөн акт, түлхүүр өгсөн баримт, эсхүл байрны бүрэн бүтэн байдлыг харуулсан гэрэл зураг, дүрс бичлэг.
Барьцаа мөнгө шаардсан болон байрны эзнээс өгсөн хариу тайлбар бүхий мессеж, цахим захидлын хуулбар.

Өмгөөлөгч авах шаардлагатай юу?

Барьцаа мөнгө нь бага дүнтэй, төлбөрийн баримт тодорхой тохиолдолд иргэн өөрөө нэхэмжлэл гарган шүүхээр шийдвэрлүүлэх бүрэн боломжтой. Харин маргааны дүн өндөр, байрны эвдрэл гэмтэлтэй холбоотой сөрөг шаардлага гарсан бол өмгөөлөгчөөс хууль зүйн туслалцаа авах нь зүйтэй. Хэрэв та төлбөрийн чадваргүй, хуульд заасан шаардлагыг хангаж байгаа бол Хууль зүйн туслалцааны төвийн 7700-1982 утсаар холбогдон үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа авах боломжтой эсэхээ лавлаарай.

Ашигласан хуулийн албан ёсны эх бичвэр (4)

Хуулийн нэр дээр дарж албан ёсны эх бичвэрийг үзнэ үү.

Иргэний хууль, 295 дугаар зүйл — Эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ дуусгавар болсны үр дагавар

Хүчин төгөлдөр

295.1.Эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ дуусгавар болоход хөлслөгч эд хөрөнгийн ердийн буюу гэрээгээр тохиролцсон элэгдлийг тооцон тухайн эд хөрөнгийг хөлслүүлэгчид буцааж өгнө.
295.2.Газар хөлслөгч нь өөрийн ямар нэг шаардлагыг хангуулах зорилгоор гэрээ дуусгавар болсны дараа газрыг саатуулан барьж болохгүй.
295.3.Хөлслөгч эд хөрөнгийг гуравдагч этгээдийн ашиглалтад шилжүүлсэн тохиолдолд хөлслүүлэгч уг гуравдагч этгээдтэй дамжуулан хөлслөх харилцаа тогтоогоогүй бол гэрээ дуусгавар болоход хөлслүүлэгч гуравдагч этгээдээс эд хөрөнгөө шаардаж болно.
295.4.Гэрээ дуусгавар болоход хөлслөгч эд хөрөнгийг буцааж өгөх хугацааг хойшлуулсан бол хөлслүүлэгч өөрт учирсан хохирлоо хожимдуулсан хугацааны турш төлбөл зохих хөлсний хэмжээгээр шаардах эрхтэй.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль, 14 дүгээр зүйл — Нэхэмжлэлийг хариуцагчийн оршин суугаа /оршин байгаа/ нутаг дэвсгэрийн харьяаллаар гаргах

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2007.08.03

14.1.Хууль буюу гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол нэхэмжлэлийг хариуцагчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана.
14.2.Хариуцагч нь хуулийн этгээд байвал нэхэмжлэлийг түүний ажил хэргээ байнга явуулдаг, эсхүл удирдах байгууллага нь байгаа газрын шүүхэд гаргана.
14.3.Хариуцагчийн оршин суугаа газар мэдэгдэхгүй байвал нэхэмжлэлийг эд хөрөнгө нь байгаа газрын шүүхэд гаргаж болно.
14.4.Хариуцагчийн оршин суугаа газрын хаяг мэдэгдэхгүй байвал түүнийг эрэн сурвалжлуулахаар нэхэмжлэгч шүүхэд хүсэлт гаргаж болно.
14.5.Хариуцагчийг эрэн сурвалжлах, түүний оршин суугаа газрыг тогтоох ажиллагааг шүүхийн шийдвэр, шүүгчийн захирамжийн дагуу цагдаагийн байгууллага гүйцэтгэнэ.
/Энэ хэсэгт 2007 оны 8 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 302 дугаар зүйл — Орон сууц хөлслөх гэрээ

Хүчин төгөлдөр

302.1.Орон сууц хөлслөх гэрээгээр хөлслүүлэгч нь сууцны зориулалттай байшин, сууц, орон сууцны өрөөг хөлслөгчийн эзэмшилд шилжүүлэх, хөлслөгч нь хэлэлцэн тохирсон хөлс төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ.
302.2.Хууль буюу гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол орон сууц хөлслөх гэрээний бие даасан зүйл болохгүй, орон сууцны дундын ашиглалтын талбай /гал тогооны болон ариун цэврийн өрөө, байшингийн орц, шат зэрэг/-г уг орон сууцанд сууж байгаа хөлслөгчид адил тэгш ашиглах эрхтэй.
302.3.Хөлслүүлэгч орон сууцны байшин, сууц, өрөөний доторхи сайжруулалттай холбогдсон зайлшгүй шаардлагатай арга хэмжээ авахдаа ердийн боломжит хугацаанд хөлслөгчид урьдчилан мэдэгдэх, хөлслөгч нь саад болохгүй байх үүрэгтэй.
302.4.Орон сууц хөлслөх гэрээнд энэ хуулийн холбогдох заалтууд нэгэн адил хамаарна.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 298 дугаар зүйл — Эд хөрөнгө хөлслөх гэрээний талуудын шаардлагыг хангах хөөн хэлэлцэх хугацаа

Хүчин төгөлдөр

298.1.Хөлслүүлэгч эд хөрөнгийг өөрчилсөн, муутгаснаас өөрт учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэхээр, хөлслөгч эд хөрөнгийн бүрэн бүтэн байдлыг хангахтай холбогдон гаргасан зардлаа нөхөн төлүүлэхээр гэрээ дуусгавар болсноос хойш зургаан сарын дотор тус тус нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
298.2.Хөөн хэлэлцэх хугацааг энэ хуулийн 76 дугаар зүйлд заасан журмаар тоолно.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13

⚖️ Энэ бол таны тодорхой нөхцөл байдалд зориулсан өмгөөлөгчийн зөвлөгөө биш, хуулийн албан ёсны эх бичвэрт үндэслэсэн мэдээлэл юм. Шүүхийн маргаан, эрүүгийн хэрэг болон их хэмжээний мөнгөн дүнтэй холбоотой асуудлаар өмгөөлөгчид хандана уу. Шаардлага хангасан иргэн үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа авах боломжтой: Хууль зүйн туслалцааны төв 7700-1982, lac.gov.mn.

Таны нөхцөл байдал өөр үү?

Өөрт тохиолдсон асуудлаа бичиж, авах арга хэмжээ, хугацаа болон бүрдүүлэх бичиг баримтын талаар тодорхой хариулт аваарай.

Өөрийн тохиолдлыг асуух →

Холбоотой асуултууд

Бүх асуулт →