Хуулийн өөрчлөлт: юу, хэзээнээс өөрчлөгдөх вэ

Эдгээр хуулийн заалтууд хэдийн батлагдсан ч шинэ найруулга нь тодорхой хугацааны дараа хэрэгжиж эхэлнэ. Өөрчлөлт бүрийг ойлгомжтой, энгийнээр тайлбарласан бөгөөд доор нь албан ёсны эх бичвэрийг оруулав.

legalinfo.mn сайтаас шалгасан огноо: 2026.10.13

2026.11.01 2027.01.01 2028.01.01 2029.01.01 2030.06.01

Хэнд хамаатай вэ?

Хууль бүхэлдээ шинэчлэгдэнэ

Шинэчилсэн найруулга: Гэр бүлийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга, 2026) — 2027.01.01 өдрөөс мөрдөгдөж, Гэр бүлийн тухай хууль (1999) хүчингүй болно.

Шинэ хуулийн хамрах хүрээ

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ГЭРЛЭХ НӨХЦӨЛ, ГЭРЛЭЛТИЙН БҮРТГЭЛ, ГЭРЛЭГЧДИЙН ЭРХ, ҮҮРЭГ
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. ГЭРЛЭЛТ ДУУСГАВАР БОЛОХ, ЦУЦЛАХ, ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БУС ГЭЖ ТООЦОХ, СЭРГЭЭХ, ГЭРЛЭЛТ ЦУЦЛАЛТЫГ ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БУС ГЭЖ ТООЦОХ
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ГЭРЛЭЛТИЙН ГЭРЭЭ
ТАВДУГААР БҮЛЭГ. ХҮҮХДИЙН НЭР, ЭЦЭГ /ЭХ/-ИЙН НЭР, ОВОГ, ЭЦЭГ /ЭХ/-ИЙГ ТОГТООХ
ЗУРГААДУГААР БҮЛЭГ. ХҮҮХДИЙН ЭРХ, ХУУЛЬ ЁСНЫ АШИГ СОНИРХЛЫГ ХАМГААЛАХ, ЭЦЭГ, ЭХИЙН ЭРХ, ҮҮРЭГ, ХАРИУЦЛАГА, ЭЦЭГ, ЭХ БАЙХ ЭРХИЙГ ХЯЗГААРЛАХ, ХАСАХ
ДОЛООДУГААР БҮЛЭГ. ТЭЖЭЭН ТЭТГЭХ ҮҮРЭГ, ТЭЖЭЭН ТЭТГҮҮЛЭХ ЭРХ
НАЙМДУГААР БҮЛЭГ. АСРАН ХАМГААЛАХ, ХАРГАЛЗАН ДЭМЖИХ
ЕСДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ХҮҮХЭД ҮРЧЛЭХ
АРАВДУГААР БҮЛЭГ. ОЛОН УЛСЫН ШИНЖТЭЙ ГЭР БҮЛИЙН ХАРИЛЦААНД ХЭРЭГЛЭХ ХУУЛЬ ТОГТООМЖ
АРВАН НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. БУСАД ЗҮЙЛ

legalinfo.mn дээрээс үзэх

2026.11.01

16 хоног үлдлээ · Өөрчлөгдөх хууль: 10

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль

2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс гэр бүлийн эрх зүйн маргааныг шүүгч дангаар шийдвэрлэх болон тэжээн тэтгэх нэхэмжлэлийн шүүхийн онцгой харьяаллын заалт хүчингүй болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэр бүлийн холбогдолтой хэрэг, түүний дотор гэрлэлт цуцлах тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх журам тус хуулиас хасагдаж хүчингүй болно.
Хүнийг сураггүй алга болсонд тооцох, нас барсан гэж зарлах болон эрх зүйн чадамжийг хязгаарлах, хасахтай холбоотой онцгой ажиллагааны зохицуулалтууд хүчингүй болно.
Хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцох, эцэг эх байх эрх, садан төрлийн холбоо зэрэг гэр бүлийн эрх зүйн үйл явдлыг тогтоох журмуудыг тус хуулиар шийдвэрлэхгүй болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

16 дугаар зүйл — Шүүхийн онцгой харьяалал

[ХҮЧИНГҮЙ: 16.4.Тэжээн тэтгэхтэй холбогдсон нэхэмжлэлийг нэхэмжлэгчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана.]

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

82 дугаар зүйл — Шүүгч дангаар хянан шийдвэрлэх хэрэг, эрх зүйн маргаан

[ХҮЧИНГҮЙ: 82.1.3.гэр бүлийн эрх зүйн харилцаанаас үүссэн маргаан;]

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

124 дүгээр зүйл — Шүүхийн тогтоол, шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгох буюу өөрчлөх

124.1.Энэ хуулийн 123.1-д заасны дагуу гаргасан шүүхийн тогтоол, шүүгчийн захирамж илт үндэслэл муутай бол тухайн шүүх бүрэлдэхүүн тогтоол, шүүгч захирамж гарган хүчингүй болгох, эсхүл өөрчилж болно.

/Энэ хэсгийг 2007 оны 8 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/

[ХҮЧИНГҮЙ: АРВАН ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ]

/Энэ бүлгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

[ХҮЧИНГҮЙ: Гэр бүлийн холбогдолтой хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа]

132 дугаар зүйл — Гэрлэлт цуцлах тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх

132.6.Шүүх нэхэмжлэлийг хангавал гэрлэлт цуцлах тухай шийдвэр гаргана.

[ХҮЧИНГҮЙ: АРВАН ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ¹]

Ипотекийн зүйлийг шүүхийн бус журмаар худалдан борлуулах ажиллагаатай холбогдолтой хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа

133 дугаар зүйл — Онцгой ажиллагааны журмаар шийдвэрлэх хэргүүд

[ХҮЧИНГҮЙ: 133.1.2.хүнийг сураггүй алга болсонд тооцох буюу нас барсан гэж зарлах;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 133.1.3.сэтгэцийн өвчний улмаас хүнийг эрх зүйн чадамжгүй болон мансууруулах, сэтгэцэд нөлөөлөх бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдгийн улмаас хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцох;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 133.1.4.хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцох;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 133.1.5.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосныг хүчингүйд тооцох;]

135 дугаар зүйл — Эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдал

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.1.садан, төрлийн холбоо;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.2.бусдын асрамжинд байгаа эсэх;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.3.төрөлт, үрчлэлт, гэрлэлт, гэрлэлт цуцлалт, нас баралтыг бүртгүүлсэн байдал;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.7.хүүхдийн эцэг, эхийг тогтоох;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.8.хүүхдээ тэжээн тэтгэх;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.9.тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөн тогтоох;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.10.гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус, гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.11.хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад болон асран хүмүүжүүлэгчид шилжсэн хүүхэд, нийгмийн халамжийн байгууллагад шилжсэн хүний эд хөрөнгийг эрхлэн хамгаалагчид хариуцуулах;]

[ХҮЧИНГҮЙ: 135.2.12.эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах, хасах, сэргээх;]

137 дугаар зүйл — Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцуулах буюу нас барсан гэж зарлуулах тухай хүсэлт гаргах

/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

137.1.Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцуулах буюу нас барсан гэж зарлуулах тухай хүсэлтийг уг иргэний сүүлчийн оршин сууж байсан газрын шүүхэд, хэрэв сүүлчийн оршин сууж байсан газар нь мэдэгдэхгүй бол сүүлчийн ажиллаж байсан газрын харьяалах шүүхэд гаргана.

137.2.Сураггүй алга болсонд тооцуулах буюу нас барсан гэж зарлуулахыг хүсч байгаа зорилго, түүнчлэн иргэнийг сураггүй алга болсныг батлах байдал, эсхүл түүнийг нас барсан буюу амь үрэгдсэн гэж үзэх үндэслэлээ хүсэлтэд зааж, нотлох баримтыг хавсаргана.

138 дугаар зүйл — Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцуулах буюу нас барсан гэж зарлуулах тухай хүсэлт хүлээн авсан шүүгчийн үйл ажиллагаа

138.1.Хүсэлт хүлээн авсан шүүх алга болсон иргэний талаар мэдээ өгч чадах ямар хүмүүс /төрөл садан, хамт ажиллаж, сурч байсан хүн/ байгааг тодруулж сураггүй алга болсон иргэний талаар түүний оршин сууж буюу ажиллаж байсан газрын зохих байгууллагад ямар мэдээ байгааг лавлана.

138.2.Шүүх шаардлагатай гэж үзвэл цагдаагийн байгууллагаар дамжуулан уг иргэнийг эрэн сурвалжлах арга хэмжээ авахуулах бөгөөд түүний эд хөрөнгөд эрхлэн хамгаалалт тогтоож болно.

139 дүгээр зүйл — Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцох буюу нас барсан гэж зарлах тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх

139.1.Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцох буюу нас барсан гэж зарлах тухай хэргийг шүүх хянан шийдвэрлэхдээ хүсэлт гаргасан этгээдийг оролцуулна.

139.2.Шүүх иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцож шийдвэртээ түүний эд хөрөнгөд эрхлэн хамгаалалт тогтоохоор заана.

139.3.Иргэнийг нас барсан гэж зарласан шийдвэр гарсны дараа иргэний гэр бүлийн байдлын бүртгэлд зохих тэмдэглэл хийлгэхээр шийдвэр гаргасан шүүх байгаа газрын иргэний гэр бүлийн байдлын бүртгэлийн байгууллагад уг шийдвэрийг явуулна.

140 дүгээр зүйл — Иргэнийг сураггүй алга болсонд тооцсон буюу нас барсан гэж зарласан шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгох

140.1.Сураггүй алга болсонд тооцогдсон буюу нас барсан гэж зарлагдсан иргэн хүрэлцэн ирэх буюу байгаа газар нь мэдэгдвэл тухайн шүүх шинээр шийдвэр гаргаж урьд гаргасан шийдвэрийг хүчингүй болгоно.

140.2.Шинэ шийдвэрээр уг иргэний эд хөрөнгөд тогтоосон эрхлэн хамгаалалтыг өөрчилж, иргэний гэр бүлийн байдлын бүртгэлд тэмдэглэсэн тэмдэглэлийг хүчингүй болгон түүнийг биелүүлэхийг холбогдох байгууллагад даалгана.

141 дүгээр зүйл — Иргэнийг хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцох тухай хүсэлт гаргах

141.1.Мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдгийн улмаас иргэний эрх зүйн чадамжийг хязгаарлуулах тухай сэтгэцийн өвчний улмаас иргэний эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцуулах тухай хүсэлтийг уг иргэний гэр бүлийн гишүүн, эсхүл сонирхогч бусад этгээд /сонгуулийн хороо, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга, Засаг дарга/, асран хамгаалах байгууллага, эрүүл мэндийн байгууллага шүүхэд гаргана.

/Энэ хэсэгт 2022 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

141.2.Хүсэлтийг уг иргэний оршин суугаа буюу эмчлүүлж байгаа газрын шүүхэд гаргана.

141.3.Хүсэлтэд сэтгэцийн өвчний буюу мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдгийн улмаас уг иргэний өөрийн үйл ажиллагааны учир холбогдлыг ойлгох буюу өөрийгөө зөв удирдаж чадахгүй байгаа байдлыг тодорхой дурдаж холбогдох нотлох баримтыг хавсаргана.

142 дугаар зүйл — Иргэнийг хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцох тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх

142.1.Хүсэлт хүлээн авсан шүүх нь сэтгэцийн эмгэг судлалын шинжээч томилон шинжилгээ хийлгэж, тухайн иргэний сэтгэцийн байдал, өөрийн үйл ажиллагааны учир холбогдлыг ойлгох, өөрийгөө зөв удирдаж чадах эсэх талаар дүгнэлт гаргуулна.

142.2.Шинжилгээ хийлгэхээс зайлсхийсэн этгээдэд шүүгчийн захирамжийн дагуу албадан шинжилгээ хийлгэж болно.

142.3.Шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ асран хамгаалах байгууллагын төлөөлөгч, харгалзан дэмжвэл буюу асран хамгаалбал зохих этгээдийг шүүх хуралдаанд оролцуулж болно.

143 дугаар зүйл — Иргэнийг хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцох тухай шийдвэр

143.1.Шүүх шинжээчийн дүгнэлт, бусад нөхцөл байдлыг үндэслэн тухайн иргэнийг хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл иргэний эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцож уг иргэнд харгалзан дэмжилт, асран хамгаалалтыг тогтооно.

143.2.Хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл иргэний эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцогдсон иргэн эдгэрэх буюу эрүүл мэнд нь мэдэгдэхүйц сайжирвал уг иргэн, түүний харгалзан дэмжигч,асран хамгаалагч, түүнчлэн энэ хуулийн 141.1-д заасан этгээдийн хүсэлтийн дагуу шүүх сэтгэцийн эмгэг судлалын шинжээчийн дүгнэлтийг үндэслэн уг иргэн эрх зүйн бүрэн чадамжтай болсон тухай шийдвэр гаргаж болно.

143.3.Энэ хуулийн 141.2-т заасан шийдвэр гарсны дараа уг хүнд тогтоосон харгалзан дэмжилт, асран хамгаалалтыг хүчингүй болсонд тооцсон шийдвэр гаргана.

144 дүгээр зүйл — Иргэнийг хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцох тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны шүүхийн зардал

144.1.Иргэнийг мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдгийн улмаас хязгаарлагдмал чадамжтай, эсхүл сэтгэцийн өвчний улмаас эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцох тухай хэрэг хянан шийдвэрлэхтэй холбогдон гарах шүүхийн зардлыг төр хариуцна.

144.2.Сэтгэцийн талаар эрүүл гэдгийг мэдсээр байж иргэний эрх зүйн чадамжийг хязгаарлуулах буюу хасуулахын тулд энэ хуулийн 141.1-д заасан хүсэлт гаргасан нь тогтоогдвол шүүхийн бүх зардлыг буруутай этгээдээс гаргуулна.

145 дугаар зүйл — Хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлт гаргах, түүнийг хянан шийдвэрлэх

145.1.Хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлтийг хүүхдийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана.

145.2.Хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлтэд энэ тухай шалтгааныг тодорхой дурдаж, холбогдох нотлох баримтыг хавсаргана.

145.3.Хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцуулах тухай хэргийг хянан хэлэлцэхдээ үрчлүүлэгч, үрчлэн авагч талуудыг шүүх хуралдаанд оролцуулна.

145.4.Талуудын хэн нэг нь хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй явдал шүүх хуралдааныг хойшлуулах үндэслэл болохгүй.

145.5.Зохигчийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч болон хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллагын төлөөлөгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож болно.

145.6.Шүүх нэхэмжлэлийг хангавал хүүхэд үрчилснийг хүчингүйд тооцох тухай шийдвэр гаргана.

145.7.Шүүх энэ хуулийн 145.6-д зааснаар үрчлэлтийг хүчингүй болгосон бол хүүхдийг төрүүлсэн эцэг, эх, эсхүл асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, хууль ёсны төлөөлөгч тэдгээр нь байхгүй бол хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэхээр шийдвэрлэнэ.

145.8.Үрчлүүлэгчид үрчлүүлэн авагчийн буруугаас гэм хор учирсан бол хохирлыг нөхөн төлүүлэх асуудлыг үрчлэлтийг хүчингүй болгох хэрэгтэй нь хамт шийдвэрлэж болно.

146 дугаар зүйл — Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосныг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлт гаргах түүнийг хянан шийдвэрлэх

146.1.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосныг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлтийг асран хамгаалуулагч, харгалзан дэмжүүлэгчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана.

146.2.Асран хамгаалуулагч, харгалзан дэмжүүлэгчийн оршин суугаа газар тодорхойгүй бол хүсэлтийг асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргаж болно.

146.3.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосныг хүчингүйд тооцуулах тухай хүсэлтэд энэ тухай шалтгааныг тодорхой дурдаж, холбогдох нотлох баримтыг хавсаргана.

146.4.Шүүх хуралдаанд талуудыг оролцуулах ба тэдгээр нь хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй явдал шүүх хуралдааныг хойшлуулах үндэслэл болохгүй.

146.5.Зохигчийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч болон нийгмийн халамжийн байгууллагын төлөөлөгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож болно.

146.6.Шүүх нэхэмжлэлийг хангавал асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосон шийдвэрийг хүчингүйд тооцох тухай шийдвэр гаргана.

179 дүгээр зүйл — Шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын улмаас шүүхийн шийдвэрийг хянах үндэслэл

179.1.4.шүүхийн санаачилгаар, эсхүл зайлшгүй оролцуулбал зохих этгээдийг гуравдагч этгээдээр оролцуулалгүйгээр гэр бүлийн хэргийг, эсхүл хэргийг онцгой ажиллагааны журмаар хянан шийдвэрлэсэн нь шүүхийн шийдвэрт ноцтойгоор нөлөөлсөн.

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль

Хүүхдийн тэтгэлгийг төлбөр төлөгчийн цалин, орлогоос нийгмийн даатгал болон татварыг хассан дүнгээс нь хамгийн түрүүнд суутган олгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Тэжээн тэтгэх болон давтамжтай төлбөр төлөх үүргийг тухайн үүрэг хүлээлгэсэн бүхий л хугацааны туршид албадан гүйцэтгүүлэхээр шийдвэрлэж болно.
Өсвөр насны ялтанд зориулж ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн сургалтын төв ажиллуулан, боловсрол болон эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгт заавал хамруулна.
Нээлттэй хорих ангид байгаа сахилгын зөрчилгүй ялтан их, дээд сургууль, коллежид эчнээгээр суралцах хүсэлт гаргах эрхтэй болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

6 дугаар зүйл — Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа

6.2.7.Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан гэр бүлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх урьдчилсан арга хэмжээ авах тухай шүүгчийн захирамж.

18 дугаар зүйл — Иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэх хугацаа

18.4.Тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой, эсхүл төлбөр төлөгчид тодорхой хугацааны туршид давтамжтай төлбөр төлөх болон бусад үүрэг хүлээлгэсэн хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэрээр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэхэд энэ хуулийн 18.1.4, 18.5-д заасан хугацаа хамаарахгүй бөгөөд үүрэг хүлээлгэсэн бүхий л хугацааны туршид албадан гүйцэтгэж болно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

90 дүгээр зүйл — Хүүхдийн тэтгэлгийг гаргуулах

90.2.Хүүхдийн тэтгэлгийг төлбөр төлөгчийн цалин хөлс, бусад орлого, мөнгөн болон бусад эд хөрөнгөөс гаргуулахад энэ хуульд заасан журмыг баримтлах бөгөөд нийгмийн даатгалын шимтгэл болон татварт ногдох хэсгийг хассан үнийн дүнгээс тэргүүн ээлжид олгоно.

201 дүгээр зүйл — Хорих ял шийтгүүлсэн өсвөр насны хүнд ял эдлүүлэх

201.1.Хорих ял шийтгүүлсэн өсвөр насны хүний ялыг сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагад эдлүүлнэ.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

201.3.Өсвөр насны хүн арван найман насанд хүрсэн тохиолдолд ялыг нь сургалт-хүмүүжлийн байгууллагад үргэлжлүүлэн эдлүүлэх, эсхүл ялыг нь нээлттэй хорих ангид шилжүүлэн эдлүүлэх эсэх асуудлаар өсвөр насны хүнийг арван найман насанд хүрэхээс 3 сарын өмнө сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагын дарга прокурорт санал гаргах бөгөөд прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн шүүх шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найгруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

[ХҮЧИНГҮЙ: 201.4.Энэ хуулийн 201.3-т заасны дагуу шилжүүлсэн хоригдлын эдлээгүй үлдсэн ялыг эдлүүлэх хорих ангийн дэглэмийг прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн шүүх шийдвэрлэнэ.]

[ХҮЧИНГҮЙ: 201.5.Шүүх энэ хуулийн 201.3-т заасан хоригдлын эдлээгүй үлдсэн ялын хугацаа 2 жилээс илүүгүй тохиолдолд түүний хувийн байдал, төлөвшлийг харгалзан сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагын даргын санал, прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн хорих ялын хугацааг дуусах хүртэл сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагад үргэлжлүүлэн ял эдлүүлж болно.]

201.6.Сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагын дэргэд өсвөр насны хүнд ерөнхий боловсрол олгох ерөнхий боловсролын сургууль, амьдрах ухааны дадал олгох мэргэжлийн сургалтын төв байна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

201.7.Сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагад ирсэн өсвөр насны хүнийг эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгт хамруулна.

201.8.Сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагын дэргэдэх ерөнхий боловсролын сургууль өсвөр насны хүнийг Боловсролын ерөнхий хуульд заасан суралцагчийн нийгмийн баталгаа, Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуульд заасан суралцагчийн эрхээр хангагдах боломжийг бүрдүүлнэ.

201.9.Сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагын дотоод журмыг Улсын ерөнхий прокурор, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүнтэй зөвшилцөн хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.

201.10.Өсвөр насны хүн дараах эрх зүйн баталгаагаар хангагдана:

220 дугаар зүйл — Хорих анги дахь сургалт

220.1.Өсвөр насны хүнийг ерөнхий боловсролын сургалтад бүрэн хамруулж, бусад хоригдолд бие даан мэргэжил, мэдлэгээ дээшлүүлэхэд нь хорих анги туслалцаа үзүүлнэ.

236 дугаар зүйл — Хоригдол их, дээд сургууль, коллежийн эчнээ сургалтад хамрагдах

236.1.Нээлттэй хорих ангид ял эдэлж байгаа хоригдол [ХҮЧИНГҮЙ: хорих ялын 50-иас доошгүй хувийг эдэлсэн,] сахилгын зөрчил гаргаж байгаагүй бөгөөд их, дээд сургууль, коллежийн эчнээ сургалтад суралцах хүсэлт гаргасан бол хорих ангийн даргын саналыг үндэслэн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх төв байгууллагын дарга шийдвэрлэнэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай хууль

Гэрлэлт цуцлуулах маргааныг шүүхэд шилжүүлэхээс өмнө эвлэрүүлэн зуучлагчаар дамжуулан урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэр бүлийн маргааныг шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч хариуцах ба тэд хүүхэд, гэр бүлийн чиглэлээр тусгайлан сургалтад хамрагдсан байх ёстой.
Шүүхээс гадуур эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа амжилтгүй болсон ч шүүхэд хэрэг үүссэний дараа эвлэрүүлэн зуучлалыг дахин явуулж болно.
Хосууд эвлэрээгүй бол хүүхдийн асрамж, тэтгэлэг, уулзах хуваарь, дундын хөрөнгө хуваах асуудалд эвлэрүүлэн зуучлагчийг оролцуулж шийдвэрлүүлж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

3 дугаар зүйл — Хуулийн үйлчлэх хүрээ

3.1.Иргэний эрх зүйн маргаан, хөдөлмөрийн эрхийн маргаан болон гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргаанд эвлэрүүлэн зуучлалыг хэрэглэнэ.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 7 дугаар сарын 2-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

6 дугаар зүйл — Эвлэрүүлэн зуучлах журмаар маргаан шийдвэрлэх харьяалал

6.3.Гэр бүлийн тухай хуулийн 14.4-т зааснаас бусад гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргаанд эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагааг шүүхээс гадуур урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагааны нэг гэж үзнэ.

9 дүгээр зүйл — Эвлэрүүлэн зуучлагчид тавигдах шаардлага

9.4.Гэр бүлийн хэргийн эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагааг шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч явуулах бөгөөд эвлэрүүлэн зуучлагчид энэ хуулийн 9.1, 9.2-т заасан шаардлагаас гадна хүүхэд, гэр бүлийн чиглэлээр сургалтад хамрагдсан байх тусгай шаардлага тавигдана.

32 дугаар зүйл — Гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргааныг эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа

32.1.Энэ хуулийн 6.3-т заасан шүүхээс гадуур урьдчилан шийдвэрлэх журмын дагуу явуулсан эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа амжилтгүй болсон нь шүүхэд иргэний хэрэг үүсгэснээс хойш гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргаанд эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа дахин явуулахаас татгалзах үндэслэл болохгүй.

32.2.Шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх бүх талын арга хэмжээг шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч, эсхүл талуудын сонгосон эвлэрүүлэн зуучлагчаар дамжуулан хэрэгжүүлнэ.

32.3.Шүүхээс тогтоосон хугацаанд гэрлэгчид эвлэрээгүй бол шүүх гэрлэгчдийн хооронд үүссэн гэрлэлт цуцлахаас бусад тэтгэвэр, тэтгэлэг, тэтгэмж, хүүхдийн асрамж, эцэг, эсхүл эхийн хүүхэдтэй уулзах хуваарь тогтоох, дундын хөрөнгө хуваахтай холбогдсон маргаанд шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч, эсхүл гэрлэгчдийн сонгосон эвлэрүүлэн зуучлагчийг оролцуулж болно.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Гэр бүлийн тухай хууль (1999)

Хүчирхийлэлтэй, 5-аас дээш жил хамт амьдраагүй бага насны хүүхэдгүй, эсхүл эд хөрөнгийн маргаантай ч 18 хүрээгүй хүүхэдгүй хосуудын гэрлэлтийг шүүх эвлэрүүлэх арга хэмжээ авахгүйгээр цуцалж болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэрлэлт цуцлах үед хүүхдийн асрамж, уулзах хуваарь, тэтгэлэг, дундын хөрөнгөө хосууд өөрсдөө болон эвлэрүүлэн зуучлалаар тохиролцож болох бөгөөд тохиролцоогүй бол шүүх шийдвэрлэнэ.
Шүүх хүүхдийн асрамжийг шийдэхдээ хүүхдийн ашиг сонирхол, нас, хэрэгцээ, ойр дотнын хүнтэй харилцах харилцаа, эцэг эхийн нөхцөл, гэр бүлийн хүчирхийлэл зэрэг олон хүчин зүйлийг харгалзан үзнэ.
Гэрлэлт цуцалсан, эцэг эх байх эрхийг хязгаарласан, сэргээсэн зэрэг шийдвэр хүчин төгөлдөр болмогц шүүх 3 ажлын өдрийн дотор хүүхэд, гэр бүлийн болон бүртгэлийн байгууллагад хүргүүлнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

14 дүгээр зүйл — Гэрлэлтийг шүүхийн журмаар цуцлах

14.4.Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй буюу гэрлэгчдийн хэн нэгний хүчирхийлэл, дарамтаас болж гэр бүлийн гишүүдийн амь нас, эрүүл мэнд болон хүүхдийн хүмүүжилд ноцтой аюул, хор уршиг учирч болзошгүй, эсхүл учирсан нь тогтоогдсон, эсхүл гэрлэгчид сүүлийн таваас доошгүй жилийн хугацаанд хамтран амьдраагүй бөгөөд бага насны хүүхэдгүй, гэрлэлт цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн, эсхүл эд хөрөнгийн маргаантай боловч 18-аас доош насны хүүхэдгүй гэрлэгчид гэрлэлт цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн бол шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх арга хэмжээ авахгүйгээр гэрлэлтийг цуцалж болно.

14.5.Гэрлэгчид гэрлэлт цуцлах үед хүүхдийг хэн нэгний асрамжид үлдээх, хүүхэд эцэг, эхтэйгээ өнгөрүүлэх цаг, хүүхдийн талаар шийдвэр гаргах хуваарилалт, хүүхдийн тэтгэлэг болон хөдөлмөрийн чадваргүй эхнэр, нөхрөө тэжээн тэтгэх, хамтран өмчлөх дундын эд хөрөнгөө хуваах тухайгаа бие даан, эсхүл эвлэрүүлэн зуучлалын журмаар харилцан тохиролцож болно.

/Энэ хэсэгт 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

14.6.Гэрлэгчид энэ хуулийн 14.5-д заасны дагуу тохиролцоогүй бол эдгээр асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ.

14.9. Шүүх гэрлэлт цуцалсан тухай шийдвэрийн хувийг хүчин төгөлдөр болсноос хойш ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллагад, гэрлэлтийг бүртгэсэн улсын бүртгэлийн байгууллагад явуулна.

/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

14.12.Хүүхдийн асрамж, хүүхэдтэй уулзах хуваарь тогтоосон шийдвэрийг өөрчлөн шийдвэрлэсэн бол шүүх холбогдох шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор гэрлэлтийг бүртгэсэн улсын бүртгэлийн байгууллагад болон аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллагад хүргүүлнэ.

14¹ дүгээр зүйл — Хүүхдийн асрамж, хүүхдийн талаар шийдвэр гаргах болон эцэг, эсхүл эх хүүхэдтэй уулзах хуваарь

14¹.1.1.хүүхдийн асрамж;

14¹.2.Хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхолд нийцсэн байдлаар талууд өөрөөр тохиролцоогүй бол шүүх энэ хуулийн 14¹.1.1-д заасан хүүхдийн асрамжийг авсан талд хүүхдийн асуудлаар шийдвэр гаргах эрхийг олгох бөгөөд тусдаа амьдрах эцэг, эсхүл эх хүүхдийн талаар мэдээлэл авах эрхтэй.

14¹.3.Шүүх энэ хуулийн 14¹.1-д заасан асуудлыг шийдвэрлэхдээ хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхлыг нэн тэргүүнд тавина.

14¹.4.Шүүх хүүхдийн нөхцөл байдалтай холбогдуулан дараах хүчин зүйлийг харгалзан үзнэ:

14¹.4.1.хүүхдийн бие махбод, оюун санаа, сэтгэлзүй, нас, хөгжлийн онцлогт нийцсэн хэрэгцээ;

14¹.4.2.хүүхдийн эцэг, эх, ах, эгч, дүү, эмээ, өвөө болон хүүхдийн амьдралд чухал нөлөө бүхий бусад хүнтэй тогтоосон харилцаа;

14¹.4.3.эцэг, эхийн хүүхдийг асран хамгаалж, хүмүүжүүлэхэд оролцож байсан оролцооны байдал, эцэг, эхийн халамж, ахуйн нөхцөл бололцоо;

14¹.4.4.хүүхдийг асран хамгаалж, хүмүүжүүлэх төлөвлөгөө, хүүхэдтэй харилцах чадвар, эцэг, эхийн амьдралын хэв маяг, эрүүл мэнд, эрхэлсэн ажил, ажлын цаг;

14¹.4.5.ёс зүй, гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдэд үзүүлэх нөлөө.

14¹.5.Энэ хуулийн 14¹.4.5-д заасан гэр бүлийн хүчирхийлэл болон түүний хүүхдэд үзүүлэх нөлөөг Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хууль болон Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан холбогдох үнэлгээний дүгнэлт болон Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан хүүхэд, гэр бүлийн мэргэжилтний тайлангаар тодорхойлно.

14¹.6.Хүүхдийг эцэг, эсхүл эхтэй хүүхэд, гэр бүлийн мэргэжилтэн, сум, хорооны хүүхэд, гэр бүлийн нийгмийн ажилтан, шүүхээс томилсон бусад этгээдийн хяналтад, эсхүл хяналтгүйгээр уулзуулах хуваарийг шүүх тогтооно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын

27 дугаар зүйл — Эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах

27.3.Эцэг, эх байх эрх хязгаарласан тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.

29 дүгээр зүйл — Эцэг, эх байх эрх хязгаарласныг хүчингүй болсонд тооцох

29.3.Эцэг, эх байх эрх хязгаарласныг хүчингүйд тооцох тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.

30 дугаар зүйл — Эцэг, эх байх эрх хасах

30.3. Эцэг, эх байх эрх хассан тухай шийдвэрийн хувийг хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор шүүх аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад явуулна.

/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

32 дугаар зүйл — Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх

32.4.Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Хүүхэд хамгааллын тухай хууль

2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс Нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн хэргийн анхан болон давж заалдах шатны шүүх хүүхэд хамгааллын удирдлага, зохион байгуулалтын бүрэлдэхүүнд албан ёсоор ажиллана.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцогч хүүхдэд гэмт хэрэгт холбогдсон өсвөр насны хүн хамаарах бөгөөд хохирогч, гэрч хүүхэд болон өсвөр насны хүнээс тусгай өрөө эсвэл байгаа газарт нь мэдүүлэг авна.
Хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороо нь хэрэгт холбогдсон өсвөр насны хүнд батлан даагч томилуулах санал гаргах, сөрөг нөлөөллөөс сэргийлэх, сургалт хөтөлбөрт хамруулах ажлыг хариуцна.
Цагдаа, мөрдөх байгууллага болон шүүх нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож буй өсвөр насны хүн, холбогдох хүүхдийн мэдээллийг хууль зүйн хороонд тухай бүр мэдэгдэх үүрэгтэй.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.5."хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцогч хүүхэд" гэж дараах хүүхдийг ойлгоно:

4.1.5.а.гэмт хэрэг, зөрчлийн хохирогч, гэрч хүүхэд;

4.1.5.б.гэмт хэрэгт холбогдсон өсвөр насны хүн;

4.1.5.в.зөрчилд холбогдогч хүүхэд;

4.1.5.г.зөрчил үйлдэж шийтгэгдсэн, эрүүгийн хариуцлага хүлээсэн, сургалт-хүмүүжлийн тусгай байгууллагаас суллагдсан хүүхэд;

4.1.5.д.иргэний болон захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа хүүхэд.

31 дүгээр зүйл — Хүүхэд хамгааллын удирдлага, зохион байгуулалт

31.1.Хүүхэд хамгааллын удирдлага, зохион байгуулалт нь Засгийн газар, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны болон орон нутгийн байгууллага, сум, хорооны хүүхэд, гэр бүлийн нийгмийн ажилтан, Хүүхдийн төлөө үндэсний болон орон нутгийн зөвлөл, нутгийн өөрөө удирдах байгууллага, бүх шатны Засаг дарга, Улсын дээд шүүх, Нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн хэргийн анхан шатны шүүх, Нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх, эрүү, иргэний хэргийн анхан болон давж заалдах шатны шүүх, хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороо, хамтарсан багаас бүрдэнэ.

41 дүгээр зүйл — Хууль зүйн хорооны чиг үүрэг

41.1.6.өсвөр насны хүн, зөрчилд холбогдогчийг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа болон зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны үеэр түүнд учирч болох сөрөг нөлөөллөөс сэргийлэх зорилгоор мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага, эрх бүхий албан тушаалтантай хамтран ажиллах, хүүхдэд батлан даагч томилуулахаар санал гаргах;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

41.1.7.гэмт хэрэг, зөрчлийн хохирогч, гэрч хүүхэд болон цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авснаас бусад тохиолдолд өсвөр насны хүн, холбогдогчоос тайлбар, мэдүүлэг авах ажиллагааг хүүхдийн байгаа газар, тусгай өрөөнд зохион байгуулах арга хэмжээг авах;

41.1.13.өсвөр насны хүн, зөрчилд холбогдогч, эрүүгийн хариуцлага, зөрчлийн шийтгэл хүлээсэн хүүхдийг хөгжүүлэх сургалт, хөтөлбөрт хамруулах;

43 дугаар зүйл — Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцогч хүүхдийн талаар хууль зүйн хороонд мэдэгдэх үүрэг

43.1.1.эрх бүхий албан тушаалтан, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага өөсвөр насны хүн, зөрчилд холбогдогч, гэмт хэрэг, зөрчлийн хохирогч, гэрч хүүхдийн мэдээллийг тухай бүр;

43.1.2.шүүх шүүхэд шилжүүлсэн өсвөр насны хүн, цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдсан, ял шийтгэгдсэн, хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авагдсан, иргэний болон захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа хүүхдийн мэдээллийг тухай бүр;

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эрүүгийн хууль (шинэчилсэн найруулга)

Саатуулагдсан, цагдан хоригдсон нэг хоногийг торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх төгрөг, нийтэд тустай ажлын найман цаг, зорчих эрхийг хязгаарлах буюу хорих ялын нэг хоногоор тооцож эдлэх ялаас хасна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцэгт хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хоёр жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно.
Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч хохирлоо төлсөн өсвөр насны хүүхдэд гэмт хэргийн ангиллаас хамааран эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх, хорихоос өөр ял оногдуулах зэргээр ялыг хөнгөрүүлнэ.
Хүүхдийг гэмт хэрэгт татан оруулбал нэг жилээс таван жил хүртэл хорих ял шийтгэх бөгөөд эцэг, эх, асран хамгаалагч нь үйлдсэн бол хоёр жилээс найман жил хүртэл хорих ял оногдуулна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

6.10 дугаар зүйл — Цагдан хоригдсон хугацааг тооцох

1.Шүүх саатуулагдсан, баривчлагдсан, цагдан хоригдсон хугацааг ялтны эдлэх ялд оруулан тооцно.

2.Саатуулагдсан, баривчлагдсан, цагдан хоригдсон нэг хоногийг торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, нийтэд тустай ажил хийлгэх ялын найман цагаар, зорчих эрхийг хязгаарлах ялын нэг хоногоор, хорих ялын нэг хоногоор тооцож эдлэх ялаас хасна.

/Энэ хэсэгт 2017 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/

6.12 дугаар зүйл — Хорих ялаас хугацаанаас өмнө суллаж, хяналт тогтоох

1.1.таван жил хүртэл хугацаагаар оногдуулсан хорих ялын гуравны нэгээс доошгүй хувийг;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.2.таван жилээс дээш арван хоёр жил хүртэл хугацаагаар оногдуулсан хорих ялын хоёрны нэгээс доошгүй хувийг;

1.3.арван хоёр жилээс дээш хугацаагаар оногдуулсан хорих ялын гуравны хоёроос доошгүй хувийг эдэлсэн бол.

7.6 дугаар зүйл — Хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулах

1.Шүүх хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн, жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцэгт хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хоёр жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно. Энэ хугацаанд ялтанд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага хяналт тавина.

2.Ялтан хүүхдээ асарч хүмүүжүүлэхээс зайлсхийсэн бол прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн хорих ял оногдуулсан шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан шийдвэрийг хүчингүй болгож, хорих ялыг биечлэн эдлүүлэх тухай шүүгч захирамж гаргана.

3.Шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан хугацаанд уг этгээд санаатай гэмт хэрэг шинээр үйлдвэл шүүх түүнд энэ хуулийн 6.9 дүгээр зүйлд заасныг баримтлан ял оногдуулна.

4.Шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан хугацаанд шүүхээс хүлээлгэсэн үүрэг, тогтоосон хязгаарлалтыг зөрчөөгүй бол прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн шүүх ялаас чөлөөлнө.

/Энэ зүйлийг 2017 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн хуулиар нэмсэн/

/Энэ бүлгийн гарчигт 2017 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

8.3 дугаар зүйл — Нийтэд тустай ажил хийлгэх

1.Гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүнд түүний нас, биед тохирсон, эрүүл мэнд, ёс суртахуун, хүүхдийн сэтгэцийн хөгжилд харшлахгүй нийтэд тустай ажил хийлгэх ял оногдуулна.

2.Шүүх өсвөр насны хүнд нийтэд тустай ажил хийлгэх ялыг өдөрт гурваас дээшгүй цагаар, нийт нэг зуун хориос гурван зуун жаран цагаар тогтооно.

/Энэ хэсгийг 2017 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/

3.Шүүх нийтэд тустай ажил хийлгэх ял дээр нэмж энэ хуулийн 8.7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэж болно.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

8.6 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнд хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулах

/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.Шүүх энэ хуулийн тусгай ангид хорих ялын дээд хэмжээг арван хоёр жил, түүнээс доош хугацаагаар тогтоосон, эсхүл энэ хуулийн тусгай ангид хорих ял оногдуулахаар заагаагүй гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүний шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хоёр жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 27-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

2.Өсвөр насны хүний шүүхийн шийтгэх тогтоолыг биелүүлэхийг хойшлуулсан бол энэ хуулийн 7.3 дугаар зүйлийн 2, 3 дахь хэсэг, 8.7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан үүрэг хүлээлгэж, хязгаарлалт тогтоох хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

3.Өсвөр насны хүнд шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулж хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авсан шийдвэрийг хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороо, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага хамтран хэрэгжүүлэх талаар шүүхийн шийдвэрт тусгана.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

4.Өсвөр насны хүний шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан хугацааны 50 хувь өнгөрсөн, шүүхээс хүлээлгэсэн үүргийг биелүүлж, эрхийн хязгаарлалтыг зөрчөөгүй бол цаашид хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх шаардлагагүй талаарх прокурорын дүгнэлтийг үнд

5.Өсвөр насны хүн шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан хугацаанд шүүхээс хүлээлгэсэн үүрэг, тогтоосон хязгаарлалтыг зөрчөөгүй бол прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн шүүх эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлнө.

6.Шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан өсвөр насны хүн шүүхээс тогтоосон хугацаанд хүлээлгэсэн үүргийг биелүүлээгүй, тогтоосон хязгаарлалтыг зөрчсөн бол прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн шүүх шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан шийдвэрийг хүчингүй болгож, ялыг биечлэн эдлүүлэх тухай шийдвэр гаргана.

7.Шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан хугацаанд өсвөр насны хүн санаатай гэмт хэрэг шинээр үйлдвэл шүүх түүнд энэ хуулийн 6.9 дүгээр зүйлд заасныг баримтлан ял оногдуулна.

8.Шүүх прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн өсвөр

8.7 дугаар зүйл — Ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авах

2.1.өсвөр насны хүнд болон түүний гэр бүлд сэтгэл зүйчээс зөвлөгөө, эмчилгээ авахыг даалгах;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

2.2.нийгэмд чиглэсэн сайн дурын үйл ажиллагаанд хамруулах;

2.3.хичээлийн ирцээ тогтмол хүргүүлэхийг даалгах;

2.4.хохирогчоос уучлал хүсэхийг даалгах;

2.5.шөнийн цагаар гэртээ байхыг даалгах;

2.6.өсвөр насны хүнийг хүмүүжүүлэхэд шаардлагатай бусад.

3.Хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээг хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага болон Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороотой хамтран хэрэгжүүлнэ.

4.Гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүнийг хянан хүмүүжүүлэх хугацаанд хараа хяналтдаа байлгаж хүмүүжүүлэх үүргийг тодорхой хамт олон, төрийн бус байгууллага, эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, сурган хүмүүжүүлэгч, ойрын төрөл, садангийн хүн, тодорхой иргэний хүсэлтээр нь, эсхүл зөвшөөрснөөр нь даалгаж болно.

5.Шүүх прокурорын дүгнэлтийг үндэслэн өсвөр насны хүнд хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж хянан хүмүүжүүлэх хугацаанд хүлээлгэсэн энэ хуулийн 8.7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан үүрэг, хязгаарлалтыг өөрчилж болно.

8.8 дугаар зүйл — Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн өсвөр насны хүнд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх

1.1.энэ хуулийн тусгай ангид хорих ял оногдуулахаар заагаагүй, эсхүл хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн хохирогчоос уучлалт гуйсан, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол нөхөн төлөгдсөн, эсхүл нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх;

1.2.энэ хуулийн тусгай ангид хорих ял оногдуулахаар заагаагүй, эсхүл хорих ялын дээд хэмжээг найман жил хүртэл хугацаагаар оногдуулахаар заасан гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн хохирогчоос уучлалт гуйсан, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол нөхөн төлөгдсөн, эсхүл нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол хорихоос өөр төрлийн ялыг сонгон оногдуулах, эсхүл энэ хуулийн 8.7 дугаар зүйлд заасны дагуу хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авах;

1.3.энэ хуулийн тусгай ангид хорих ялын дээд хэмжээг арван хоёр жил хүртэл хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн хохирогчоос уучлалт гуйсан, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол нөхөн төлөгдсөн, эсхүл нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол тухайн зүйл, хэсэг, заалтад заасан ялын дээд хэмжээний хоёрны нэгээс хэтрүүлэхгүйгээр, ялын доод хэмжээний хоёрны нэгээс багагүй ял оногдуулах;

1.4.энэ хуулийн тусгай ангид хорих ялын дээд хэмжээг хорин жил хүртэл хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн хохирогчоос уучлалт гуйсан, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол нөхөн төлөгдсөн, эсхүл нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол тухайн зүйл, хэсэг, заалтад заасан ялын дээд хэмжээний гуравны хоёроос хэтрүүлэхгүйгээр, ялын доод хэмжээний гуравны хоёроос багагүй ял оногдуулах.

/Энэ бүлгийн гарчигт 2017 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

16.1 дүгээр зүйл — Хүүхдийг гэмт хэрэг үйлдэхэд татан оруулах

1.Арван найман насанд хүрсэн хүн хүүхдэд амлалт өгч, хууран мэхэлж; хүч хэрэглэж, хүч хэрэглэхээр заналхийлж; хохирогчийн хөрөнгө чинээ, эрүүл мэнд, хөгжлийн бэрхшээлтэй байдал, гэр бүлийн таагүй орчин, амьдрал ахуйн бусад хүнд байдлыг далимдуулж гэмт хэрэг үйлдэхэд татан оруулсан бол нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

2.Энэ гэмт хэргийг хүүхдийг хүмүүжүүлэх үүргийг хуулиар хүлээсэн эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, сурган хүмүүжүүлэгч үйлдсэн бол хоёр жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

3.Арван найман насанд хүрсэн хүн хүүхдийг зохион байгуулалттай гэмт бүлэгт, найман жилээс дээш хугацаагаар хорих ял шийтгэхээр заасан гэмт хэрэг үйлдэхэд татан оруулсан бол таван жилээс арван хоёр жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль

Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа хүртээмжтэй байх бөгөөд эрх ашгаа хамгаалахад шаардагдах хүртээмжийн зардлыг тухайн шатны байгууллага хариуцна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хэрэгт холбогдсон өсвөр насны хүн болон хохирогч, гэрч хүүхдийн мэдээллийг хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороонд даруй мэдэгдэнэ.
Цагдан хорих арга хэмжээг өөрчлөх, хэрэг шилжүүлэх зэрэг ажиллагаа болохоос 3-аас доошгүй хоногийн өмнө прокурор хохирогчид урьдчилан мэдэгдэнэ.
Өсвөр насны хүн, насанд хүрээгүй хохирогч, гэрчийг зөвхөн хууль ёсны төлөөлөгчөөр нь дамжуулан дуудан ирүүлнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

1.12 дугаар зүйл — Хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байх

1.Монгол Улсад хүн бүр үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, бэлгийн, хүйсийн чиг баримжаа, хөгжлийн бэрхшээл, үзэл бодол, боловсролоор ялгаварлан гадуурхагдахгүйгээр, хуулийн этгээд бүр хөрөнгө, орлого, үйл ажиллагааны чиглэл, зохион байгуулалтын хэлбэрээс үл хамааран хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна.

2.Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь хүртээмжтэй байх бөгөөд эрх ашгаа хамгаалахад шаардагдах хүртээмжийн зардлыг тухайн шатны байгууллага хариуцна.

2.2 дугаар зүйл — Шүүхийн харьяалал

1.Энэ хуульд тусгайлан зааснаас бусад хэргийг уг хэрэг гарсан газрын харьяалах шүүх хянан шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсэгт 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

2.Анхан шатны шүүхэд ирсэн хэргийг тухайн шүүхийн шүүгчдийн зөвлөгөөнөөс тогтоосон хэрэг хуваарилах журмын дагуу хуваарилна.

3.Хуульд тусгайлан зааснаас бусад эрүүгийн хэргийг сум буюу сум дундын, дүүргийн шүүх анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэнэ.

4.Хэрэг тухайн шүүхэд харьяалагдахгүй байвал шүүгчийн шийдвэрээр харьяалах шүүхэд шилжүүлнэ.

5.Шүүх тодорхой хэргийг хянан хэлэлцэх бүрэлдэхүүнгүй болсон бол тухайн хэргийг өөр аймаг дахь сум буюу сум дундын, эсхүл сум буюу сум дундын шүүхээс дүүргийн шүүхэд Улсын дээд шүүхийн эрүүгийн хэргийн танхимын шийдвэрээр, нэг аймаг дахь өөр сум буюу сум дундын, эсхүл өөр дүүргийн шүүхэд тухайн аймаг, нийслэлийн шүүхийн Шүүгчдийн зөвлөгөөний шийдвэрээр шүүхийн харьяалал тогтоон шилжүүлнэ.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

6.Гэмт хэрэг нь хэд хэдэн шүүхийн харьяалах нутаг дэвсгэрт үйлдэгдсэн бол сүүлчийн гэмт хэрэг үйлдэгдсэн газрын харьяалах шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэнэ.

7.Гэмт хэрэг нэг шүүхийн харьяалах газар эхэлж, нөгөө шүүхийн харьяалах газарт төгссөн бол төгссөн газрын шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэнэ.

8.Уг хэрэг адил эрх бүхий өөр шүүхэд харьяалагдах нь шүүх хуралдааны үед мэдэгдсэн бөгөөд хэргийн байдлыг бүрэн бодитойгоор тогтооход нөлөөлөхөөргүй байвал шүүх хуралдааныг үргэлжлүүлж, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэнэ.

9.Эрүүгийн хэргийн оролцогч, гэрчийн олонхи байгаа газарт, эсхүл дагнасан чиг үүрэгтэй алба, нэгжийн мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан эрүүгийн хэргийн шүүхийн харьяаллыг прокурорын саналыг үндэслэн Улсын дээд шүүхийн Эрүүгийн танхим өөрчлөн тогтоож болно.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны

10.Энэ хуулийн 31.4 дүгээр зүйлд заасан үндэслэлээр сэжигтнийг баривчлах тухай прокурорын саналыг уг хэрэг гарсан газрын харьяалах шүүх хянан шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

11.Энэ хуулийн 31.5 дугаар зүйлд заасны дагуу сэжигтнийг хойшлуулшгүйгээр баривчилсан тухай мөрдөгчийн шийдвэрийг уг хэрэг гарсан газрын харьяалах шүүх, хэрэв баривчлагдсан сэжигтнийг 24 цагийн дотор уг хэрэг гарсан газрын харьяалах шүүхэд хүргэх боломжгүй бол баривчлах ажиллагаа явагдсан газрын шүүх хянан шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

12.Монгол Улсын хилийн гадна үйлдэгдсэн, гэмт хэрэг үйлдэгдсэн газрыг тогтоох боломжгүй, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хамаарах хилийн чанадад байгаа Дипломат төлөөлөгчийн газрын эзэмшил нутаг, усан, агаарын орон зайд байгаа Монгол Улсын усан онгоц, агаарын хөлөгт гарсан гэмт хэргийн сэжигтнийг шүүхийн зөвшөөрөлтэй баривчлах, эсхүл яллагдагчид цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах тухай прокурорын саналыг тухайн хэрэгт хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулж байгаа газрын харьяалах шүүх хянан шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

3.2 дугаар зүйл — Шүүх хуралдааныг нээлттэй, хаалттай явуулах

/Энэ зүйлийг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

1.Төрийн нууцад хамаарах хэрэг хянан шийдвэрлэх, энэ хуульд тусгайлан зааснаас бусад шүүхийн хэлэлцүүлэг, шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг, шүүх хуралдааныг нээлттэй явуулна.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсгийг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

2.Хохирогч, гэрч, өсвөр насны хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах зорилгоор улсын яллагч, хохирогч, гэрч, өсвөр насны хүн, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчийн хүсэлтийг харгалзан шүүхийн хэлэлцүүлэг, шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг, шүүх хуралдааныг бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсгийг нээлттэй, эсхүл хаалттай явуулах эсэхийг шүүх шийдвэрлэнэ.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

3.Шүүх хуралдааныг хаалттай явуулсан бол шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийг нийтэд уншиж сонсгоно.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

6.2 дугаар зүйл — Мөрдөгч

2.14.өөр нутаг дэвсгэрт мөрдөн шалгах тодорхой ажиллагаа явуулах, гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг эрэн сурвалжлах шаардлага гарвал энэ тухай даалгаврыг бичгээр хүргүүлэх ба түүнийг хүлээн авсан мөрдөн шалгах байгууллага даалгаврыг заасан хугацаанд биелүүлж, хариуг цугларсан нотлох баримтын хамтаар ирүүлэх;

/Энэ заалтыг 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

2.15.энэ хуульд заасан бусад эрх.

3.Сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчийг эрэн сурвалжлах, мөрдөн шалгах ажиллагааг харьяаллын бус мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллагаар хийлгэх шаардлага гарвал мөрдөгч энэ тухай саналаа прокурорт гаргана. Прокурорын даалгаврыг хүлээн авсан тухайн мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулах байгууллага даалгаврыг заасан хугацаанд биелүүлж, хариуг цугларсан нотлох баримтын хамт прокурорт хүргүүлнэ.

4.Мөрдөгч гэмт хэргийн бодит байдлыг тогтоох, гэмт хэргийг илрүүлэх, түүнийг үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдийг олж тогтоох талаар энэ хуульд заасан ажиллагаа явуулна.

5.Тусгай мэдлэг эзэмшсэн мөрдөгч энэ хуульд заасан шинжээчийн эрхийг хэрэгжүүлж, магадлагаа гаргаж болно.

6.Энэ зүйлийн 5 дахь хэсэгт заасан эрхийг хэрэгжүүлэх мөрдөгч нь шинжилгээ хийлгэхээр томилогдсон шинжээчтэй хамтран ажиллаж болно.

7.Мөрдөгч хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын явцад холбогдох хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу албадлага хэрэглэж болно.

8.Энэ зүйлийн 2.14 дэх заалт нь энэ хуулийн 6.1 дүгээр зүйлийн 1, 2, 3, 4 дэх хэсэгт заасан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага хооронд өгөх даалгаварт хамаарахгүй.

9.Мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах байгууллага, эрх бүхий албан тушаалтан гэмт хэрэгт холбогдсон өсвөр насны хүн, хэргийн хохирогч, гэрч хүүхдийн мэдээллийг харьяа хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороонд даруй мэдэгдэнэ.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 о

8.3 дугаар зүйл — Мэдээллээр хангуулах

1.Хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид дараахь ажиллагааг явуулахаас 3-аас доошгүй хоногийн өмнө прокурор түүнд энэ тухай мэдэгдэнэ:

1.1.яллагдагчид авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх эсэхийг шийдвэрлэх шүүхийн хэлэлцүүлэг;

1.2.хэргийн хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтыг харьяаллын дагуу шилжүүлэх;

1.3.ялтныг хорих ялаас хугацааны өмнө суллах асуудлыг шийдвэрлэх хуралдаан.

2.Хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид яллагдагчид таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан, өөрчилсөн, хүчингүй болгосон, хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн, хаасан, мөрдөн байцаалтыг түдгэлзүүлсэн, сэргээсэн, хэргийг прокурорт шилжүүлсэн талаар мөрдөгч, шүүгч түүнд мэдэгдэнэ.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

3.Прокурор, мөрдөгч хуулиар хамгаалагдсан төрийн болон албаны нууц, байгууллагын нууц, хүний эмзэг мэдээлэлтэй холбоотой асуудлаар хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид мэдээлэл өгөхгүй.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

4.Прокурор, мөрдөгч нь гэрч, хохирогч, сэжигтэн, яллагдагчийн аюулгүй байдалд эрсдэл учруулж болох, эсхүл мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулахад саад учруулж болох үндэслэл бүхий сэжиг байгаа бол энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаас гадна бусад мэдээллийг нууцалж болно.

8.6 дугаар зүйл — Иргэний хариуцагч

1.Өсвөр насны хүний эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, түүнчлэн гэмт хэргийн улмаас учирсан эд хөрөнгийн болон эд хөрөнгийн бус хохирлыг хууль ёсоор хариуцвал зохих хүн, хуулийн этгээдийг иргэний хариуцагчаар татан оролцуулж болно.

2.Иргэний хариуцагчаар татахдаа мөрдөгч, прокурор, шүүх тогтоол, шүүгч захирамж гаргана.

3.Иргэний хариуцагч, түүний төлөөлөгч дараахь эрх эдэлнэ:

3.1.нэхэмжлэлийн талаар тайлбар гаргах;

3.2.баримт сэлт, хүсэлт гаргах;

3.3.энэ хуулийн 8.2 дугаар зүйлийн 1.4, 1.5, 1.6, 1.7, 1.8, 1.10, 1.11, 1.12-т заасан эрх.

4.Иргэний хариуцагч, түүний төлөөлөгч нь энэ бүлэгт заасан үүргийг хүлээнэ.

5.Иргэний хариуцагчид энэ хуулийн 8.5 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан журам нэгэн адил хамаарна.

9.5 дугаар зүйл — Хууль ёсны төлөөлөгч

1.1.өсвөр насны хүн, арван найман насанд хүрээгүй хохирогчийн төрсөн, үрчилж авсан эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг;

12.1 дүгээр зүйл — Дуудан ирүүлэх

1.Мөрдөгч нь гэрч, хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагч, шинжээч, яллагдагчийг мэдүүлэг авах, шийдвэр танилцуулах, мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцуулахаар дуудан ирүүлж болно. Мөрдөгчийн дуудсанаар хүрэлцэн ирээгүй нь албадлага хэрэглэх, хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болохгүй.

2.Мөрдөгч нь гэрч, хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагч, шинжээч, сэжигтэн, яллагдагчаас мэдүүлэг авах, шийдвэр танилцуулах, мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцуулах зайлшгүй шаардлагатай бол прокурорын мэдэгдэх хуудсаар дуудан ирүүлнэ.

/Энэ хэсэгт 2025 оны 06 дугаар сарын 27-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

3.Шүүхийн шатанд оролцогч, бусад оролцогчийг шүүхийн мэдэгдэх хуудсаар дуудан ирүүлнэ.

4.Шүүхийн хэлэлцүүлэг, шүүх хуралдаан дуусмагц гэрч, хохирогч, дүгнэлт гаргасан шинжээч, яллагдагч, шүүгдэгчийг шаардлагатай тохиолдолд шүүхийн дуудсан цагт ирэхийг сануулж, тэмдэглэлд тусгана.

5.Цагдан хоригдсон яллагдагч, шүүгдэгчийг цагдан хорих байранд нь, эсхүл эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах байгууллагад дуудан ирүүлж мэдүүлэг авна.

6.Өсвөр насны хүн, арван найман насанд хүрээгүй гэрч, хохирогчийг түүний хууль ёсны төлөөлөгчөөр дамжуулан дуудан ирүүлнэ.

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

7.Гэрч, хохирогч, яллагдагч, шүүгдэгч өөрөө сайн дураараа хүрэлцэн ирж мэдүүлэг өгөхөөр зөвшөөрсөн бол энэ зүйлд заасан журмыг баримтлахгүй байж болно.

8.Тухайн байгууллагын албан ёсны харилцаа, холбооны хэрэгсэл ашиглан энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан оролцогчийг дуудаж болно.

9.Мөрдөгч нь хэргийн оролцогчийн хүсэлтээр төрийн байгууллага, албан тушаалтны албаны цахим шуудан, албан бичиг солилцоон

14.1 дүгээр зүйл — Таслан сэргийлэх арга хэмжээ

1.7.батлан даагчийн хяналтад өгөх.

2.Мөрдөн байцаалтын явцад энэ зүйлийн 1.1, 1.4, 1.6-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг прокурор, энэ зүйлийн 1.1-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг мөрдөгч авна.

3.Мөрдөн байцаалтын явцад энэ зүйлийн 1.2, 1.3, 1.5-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг шүүхийн зөвшөөрлөөр, эрүүгийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх явцад энэ зүйлийн 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг шүүх авна.

4.Энэ зүйлийн 1.1, 1.2, 1.3, 1.4-т заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг дангаар болон давхардуулан авч болно. Энэ зүйлийн [ХҮЧИНГҮЙ: 1.4,] 1.5, 1.6-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг бусад таслан сэргийлэх арга хэмжээтэй давхардуулж авахгүй.

5.Энэ зүйлийн 1.7-д заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээг өсвөр насны хүнд мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн шийдвэрээр авна.

14.11 дүгээр зүйл — Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахыг хориглох

1.Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг хүчингүй болгож, суллагдсан яллагдагчид урьд нь цагдан хоригдсон үндэслэлээр дахин цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахыг хориглоно.

2.Өсвөр насны хүн, хөхүүл хүүхэдтэй эмэгтэй яллагдагч, жирэмсэн яллагдагчид энэ хуулийн 14.9 дүгээр зүйлд заасан үндэслэлээр, эсхүл урьд авсан таслан сэргийлэх арга хэмжээг зөрчсөн, дахин гэмт хэрэг үйлдсэн бол энэ хуульд заасан өөр таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах боломжгүй тохиолдолд цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч болно.

14.16 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнийг батлан даагчийн хяналтад өгөх

/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.Өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгч, эсхүл батлан даагчийн үүргийг хүлээх чадвартай насанд хүрсэн этгээд нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад өсвөр насны хүнийг дахин гэмт хэрэг, зөрчилд холбогдохоос урьдчилан сэргийлж хяналтдаа байлгах, шүүх, прокурор, мөрдөгчийн дуудсан цагт ирүүлж байхыг хариуцаж, бичгээр батлан даалт гаргана.

2.Өсвөр насны хүнийг батлан даалтад өгөх таслан сэргийлэх арга хэмжээг зөрчвөл уг арга хэмжээг өөрчлөх, батлан даалт гаргасан хүнд эрэн сурвалжлах ажиллагааны зардал төлүүлэхийг урьдчилан сануулна

15.8 дугаар зүйл — Шүүхийн шийдвэрт гомдол гаргах

1.Прокурор, оролцогч энэ хуулийн 12.3, 13.1, 13.2, 13.5, 13.7, 14.4, 14.5, 14.13, 19.2, 19.3 дугаар зүйл, 21.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 21.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл 3 хоногийн дотор гомдол гаргаж болно.

2.Анхан шатны, давж заалдах, хяналтын журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гаргасан шүүхийн шийдвэр нь энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт хамаарахгүй.

3.Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын явцад шүүгч дангаар гаргасан шийдвэрийн талаархи гомдлыг тухайн шийдвэрийг гаргасан шүүгчийг оролцуулахгүйгээр 3 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр даруй хянан шийдвэрлэнэ. Энэхүү шийдвэр эцсийн байна.

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

4.Гомдол гаргагч гомдлыг хянан шийдвэрлэхэд оролцож, гомдлын үндэслэл, нотолгоо, шаардлагатай баримт бичгийг гаргаж танилцуулах эрхтэй.

5.Шүүх гомдлыг хянан шийдвэрлээд дараахь шийдвэрийн аль нэгийг гаргана:

5.1.гомдлыг хангаж, шүүхийн шийдвэрийг өөрчлөх, хүчингүй болгох;

/Энэ заалтад 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

5.2.гомдлыг хангахгүй орхих.

6.Гомдол гаргагч шүүхэд хүрэлцэн ирээгүй нь шүүхийн хэлэлцүүлгийг хойшлуулах үндэслэл болохгүй.

17.6 дугаар зүйл — Шүүх хуралдаанд хохирогч, шүүгдэгч, прокурор, өмгөөлөгч хүрэлцэн ирээгүйн холбогдол

1.Энэ бүлэгт заасан шүүх хуралдаанд шүүгдэгч, прокурор, өмгөөлөгч, шүүх хуралдаанд оролцох хүсэлт гаргасан хохирогч ирээгүй нь шүүх хуралдааныг хойшлуулах үндэслэл болно.

2.Өмгөөлөгч, прокурор хүндэтгэн үзэх шалтгаантайгаас бусад тохиолдолд шүүх хуралдаанд оролцоно.

/Энэ бүлгийн гарчигт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

18.1 дүгээр зүйл — Өсвөр насны хүнд холбогдох хэрэг хянан шийдвэрлэх журам

/Энэ зүйлийн гарчигт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.Өсвөр насны хүний үйлдсэн гэмт хэрэгт эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулахдаа энэ хуульд заасан ердийн журмаас гадна Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь хүүхэд хамгааллын журам болон энэ бүлэгт заасан тусгай журмыг удирдлага болгоно.

2.Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулахаас гадна түүний сэтгэл зүйн байдалд эргэлзээ төрвөл мэдүүлэг авах ажиллагаанд сурган хүмүүжүүлэгч, сэтгэл зүйчийг байлцуулж болно.

3.Хууль ёсны төлөөлөгчийг өсвөр насны хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхолд хохирол учруулж болзошгүй гэж шүүх, прокурор, мөрдөгч үзвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулахгүй.

4.Өсвөр насны хүн, түүний хууль ёсны төлөөлөгч энэ хуулийн 5.2 дугаар зүйлд заасны дагуу өмгөөлөгч сонгоогүй бол томилогдсон өмгөөлөгчийг оролцуулна.

18.2 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд баримтлах нийтлэг шаардлага

1.Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах, шийдвэр гаргахдаа түүний эрх, дээд ашиг сонирхлыг хангана.

2.Өсвөр насны хүнтэй харьцахдаа түүний нэр төрийг хүндэтгэн харьцаж, насны онцлогийг харгалзан хүмүүжих, алдаагаа засах боломж олгоход анхаарч ажиллана.

3.Өсвөр насны хүний хувийн мэдээлэл, түүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэсэн прокурор, шүүхийн шийдвэрийн агуулгыг олон нийтэд мэдээлэхгүй.

4.Өсвөр насны хүний эрх, дээд ашиг сонирхол, түүнд учирч болох бусад хор уршгийг харгалзан ял шийтгэлийн талаарх лавлагаа, мэдээллийг хуульд тусгайлан заасан үндэслэл, журмаас гадуур задруулахгүй байх нөхцөлийг шүүх, прокурор, мөрдөн шалгах байгууллага, хуулиар үүрэг хүлээсэн бусад этгээд хангаж ажиллана.

5.Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг энэ хуульд заасан ердийн журмаар явагдах ажиллагаанаас шуурхай, богино хугацаанд явуулах нөхцөлийг хангаж ажиллана.

18.3 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүний хувийн байдлыг тогтоох

1.Өсвөр насны хүний хувийн байдалтай нь холбоотой дараахь мэдээллийг тогтоосон байна:

1.1.төрсөн он, сар, өдөр, нас;

1.2.амьдралын нөхцөл байдал ба хүмүүжилтэй холбоотой мэдээлэл;

1.3.гэмт хэрэг үйлдэхэд нөлөөлсөн шалтгаан, нөхцөл;

1.4.гэмт хэрэг хамтран үйлдэгч байсан эсэх;

1.5.сэтгэцийн өвчинтэй холбогдолгүй боловч ухаан санаа нь гүйцэд хөгжөөгүйн улмаас өөрийнхөө үйлдлийн холбогдлыг бүрэн ойлгож байгаа эсэхэд эргэлзээ төрвөл шинжээч томилж, дүгнэлт гаргуулах.

2.Өсвөр насны хүний насыг хуулийн дагуу авсан иргэний бүртгэлийн бичиг баримтаар тодорхойлно.

3.Дараахь тохиолдолд өсвөр насны хүний насыг тогтоох зорилгоор шинжээч томилно:

3.1.энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан бичиг баримт нь хуурамч гэж үзэх үндэслэл байвал;

3.2.энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан бичиг баримт байхгүй бол;

3.3.өөр улсад бүртгэлтэй, энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан бичиг баримтыг олж авах боломжгүй бол.

4.Өсвөр насны хүний насыг энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаас өөр аргаар тогтоосон нотлох баримтыг шүүхээр шинжлэн судлах эсэхийг шүүх шийдвэрлэнэ.

5.Шүүх өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх явцад Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 22.1-д заасан Хүүхэд, гэр бүлийн мэргэжилтнийг томилж, өсвөр насны хүний гэмт хэрэг үйлдэхийн өмнө болон дараах сэтгэл зүйн болон бусад нөхцөл байдал, гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүнийг хүмүүжүүлэх, нийгэмшүүлэхэд чиглэсэн шаардлагатай арга хэмжээний талаар дүгнэлт гаргуулж болно.

[ХҮЧИНГҮЙ: 6.Шүүх ял эдэлж байгаа өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэхэд энэ зүйлийн 5 дахь хэсэгт заасан мэдээлэл гаргаж өгөхийг прокуророос шаардаж болно.]

18.4 дүгээр зүйл — Өсвөр насны хүний үйлдсэн хэргийг тусгаарлах

1.Эрүүгийн хэргээс өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг мөрдөн байцаалтын шатанд тусгаарлаж шалгана.

2.Өсвөр насны хүний хэргийг тусгаарлах нь хэргийг бүх талаас нь бүрэн бодитой тогтооход саад учруулахаар байвал тусгаарлахгүй байж болно.

18.5 дугаар зүйл — Мөрдөн байцаалтад хууль ёсны төлөөлөгч оролцох

2.1.өсвөр насны хүнийг ямар хэрэгт буруутгаж байгааг мэдэх;

2.2.эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн талаарх тогтоолтой танилцуулахад байлцах;

2.3.өсвөр насны хүнээс мэдүүлэг авах, өсвөр насны хүн, өмгөөлөгчийг байлцуулан хийж байгаа бусад ажиллагаанд [ХҮЧИНГҮЙ: мөрдөгч, прокурорын зөвшөөрснөөр] оролцох;

18.6 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнийг дуудан ирүүлэх, баривчлах

/Энэ зүйлийг гарчигт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.Баривчлах хүн нь өсвөр насны хүн бол энэ зүйлд заасан журмыг баримтална.

2.Өсвөр насны хүнийг түүний хууль ёсны төлөөлөгч, асран хамгаалагчаар дамжуулан дуудна.

3.Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд саад болох үндэслэл байвал энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасныг баримтлахгүй.

4.Өсвөр насны хүнийг албадан ирүүлсэн, баривчилсан, цагдан хорьсон тухай түүний гэр бүлийн гишүүн, хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид нь даруй мэдэгдэнэ.

5.Баривчлагдсан болон хоригдсон өсвөр насны хүнийг баривчлагдсан арван найман насанд хүрсэн хүн, цагдан хоригдсон арван найман насанд хүрсэн сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчээс тусад нь байлгана.

6.Хойшлуулшгүйгээс бусад тохиолдолд өсвөр насны хүнийг сургууль дээр нь баривчилж болохгүй.

18.7 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийн шүүхийн хэлэлцүүлэг

1.Энэ хуулийн 14.13 дугаар зүйлд заасан журмаар явагдах өсвөр насны хүнд таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах шүүхийн хэлэлцүүлэг хаалттай явагдах ба өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулна.

[ХҮЧИНГҮЙ: 2.Өсвөр насны яллагдагчийн хууль ёсны төлөөлөгч хүрэлцэн ирээгүй нь шүүхийн хэлэлцүүлгийг хойшлуулах үндэслэл болохгүй.]

18.8 дугаар зүйл — Цагдан хорих

1.Энэ хуулийн 14.13 дугаар зүйлд заасны дагуу өсвөр насны хүнийг цагдан хорих асуудлыг хянан шийдвэрлэх шүүхийн хэлэлцүүлэгт өмгөөлөгчөөс гадна хүсэлт гаргасан хууль ёсны төлөөлөгч, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг оролцуулна.

2.Өсвөр насны хүнийг цагдан хорих үндсэн хугацаа 1 сар хүртэл байх ба цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээний нийт хугацаа Эрүүгийн хуульд хорих ялын дээд хэмжээг 5 жил хүртэл хугацаагаар оногдуулахаар заасан өсвөр насны хүнд 3 сараас, Эрүүгийн хуульд хорих ялын дээд хэмжээг 5 жилээс дээш хугацаагаар оногдуулахаар заасан гэмт хэргийн яллагдагчид 6 сараас хэтэрч болохгүй.

/Энэ хэсэгт 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

18.9 дүгээр зүйл — Өсвөр насны хүн, түүний хууль ёсны төлөөлөгчийг хавтаст хэргийн материалтай танилцуулах

1.Өсвөр насны хүнд хавтаст хэргийн материалыг энэ хуульд заасны дагуу танилцуулахад түүний өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулна.

2.Өсвөр насны хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчиж болзошгүй гэж үзвэл мөрдөгч нь өсвөр насны хүнд хавтаст хэргийн материалыг танилцуулахад түүний хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулахгүй.

18.10 дугаар зүйл — Шүүх хуралдаанд өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулах

1.Өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгч шүүх хуралдаанд нотлох баримт шинжлэн судлахад оролцох, шүүх хуралдаанд оролцогчийг татгалзан гаргах эрхтэй ба шүүх хуралдаан эхлэхэд шүүх хуралдаан даргалагч түүнд энэ эрхийг тайлбарлана.

2.Өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгчөөс гэрчийн мэдүүлэг авах шаардлагатай бол түүний мэдүүлгийг хохирогчоос мэдүүлэг авсны дараа сонсоно.

3.Өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгч шүүх хуралдааны туршид байлцана.

4.Шүүх хуралдаанд хууль ёсны төлөөлөгч оролцох нь өсвөр насны хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчиж болзошгүй гэж үзвэл түүнийг шүүх хуралдаанд оролцуулахгүй байх, эсхүл шүүх хуралдааны зарим хэсэгт оролцохыг хязгаарлаж болно.

5.Өсвөр насны хүний хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулах шаардлагатай гэж шүүх үзээгүй бол түүний ирээгүй нь уг хэргийг хянан хэлэлцэх ажиллагааг хойшлуулах шалтгаан болохгүй.

18.11 дүгээр зүйл — Өсвөр насны хүнийг шүүх хуралдааны танхимаас гаргах

1.Шүүх хуралдааны явцад өсвөр насны хүнд сөргөөр нөлөөлж болох байдал тогтоогдвол талуудын хүсэлтээр шүүх хуралдаан даргалагч түүнийг шүүх хуралдааны танхимаас гаргаж болно.

18.12 дугаар зүйл — Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэх журам

1.Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэхэд энэ хуулийн Арвандолдугаар бүлэгт заасан тусгай журмаас гадна энэ зүйлд заасан журмыг баримтална.

2.Өсвөр насны хүн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, мөрдөн шалгах ажиллагааг шуурхай явуулж гэмт хэргийг нотлоход дэмжлэг үзүүлэхээ илэрхийлсэн бол хэргээ хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх тухай хүсэлтийг мөрдөгч, эсхүл прокурорт гаргаж болно.

3.Өсвөр насны хүн, түүний өмгөөлөгч энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хүсэлтийг прокурор хэргийг шүүхэд шилжүүлэхээс өмнө гаргана.

4.Өсвөр насны хүн энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хүсэлтийг гаргахад энэ хуулийн 17.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг хамаарахгүй.

5.Өсвөр насны хүнд холбогдох хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өмгөөлөгчөөс гадна хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулна.

6.Прокурор, мөрдөгч энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх хүсэлт гаргасан өсвөр насны хүн, хууль ёсны төлөөлөгчид Эрүүгийн хуулийн 5.5 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэг, 8.8 дугаар зүйл, 8.4 дүгээр зүйлд заасныг үндэслэн ял хөнгөрүүлж оногдуулах, ялаас чөлөөлөх, 8.6 дугаар зүйлд заасныг үндэслэн хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулах, 8.7 дугаар зүйлд заасныг үндэслэн ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авах тухай энэ зүйл болон энэ хуулийн Арвандолдугаар бүлэгт заасан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх үндэслэл, журмыг танилцуулна.

7.Прокурор хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэх боломжтой гэж үзсэн бол мөрдөгч 14 хоногийн дотор мөрдөн байцаалт явуулна. Хялбаршуулсан журмаар мөрдөн шалгах ажиллагааг 14 хоногийн дотор дуусгах боломжгүй бол прокурор энэ хуулийн 31.13 дугаар зүйлд заасны дагуу мөрдөн байцаалт явуулах хугацааг сунгана.

8.Прокурор хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгчид энэ хуулийн 17.2 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан шийдвэрийг мэдэгдэж, энэ хуулийн

25.2 дугаар зүйл — Мэдүүлэг авах хугацаа

1.Мэдүүлгийг 4 цагийн хугацаагаар тасралтгүй авч болох ба түүнээс илүү хугацаагаар авах бол 1 цагийн завсарлага авна. Нэг удаагийн мэдүүлэг авах нийт хугацаа завсарлагын хугацааг оролцуулан нэг хоногт 8 цагаас илүүгүй байна.

2.Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс авах мэдүүлгийг 2 цагийн хугацаагаар тасралтгүй явуулж болох ба түүнээс илүү хугацаагаар явуулах бол 30 минутын завсарлага авна. Нэг удаагийн мэдүүлэг авах нийт хугацаа завсарлагын хугацааг оролцуулан нэг хоногт 4 цагаас илүүгүй байна.

25.3 дугаар зүйл — Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авах

1.Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авахын өмнө түүнд хэргийн талаар мэдэх бүх зүйлээ үнэн зөв мэдүүлэхийн чухлыг тайлбарлана. Арван зургаан насанд хүрээгүй гэрч, хохирогчид санаатайгаар худал мэдүүлэг өгвөл хүлээлгэх хариуцлагын талаар урьдчилан сануулахгүй.

2.Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авахад хууль ёсны төлөөлөгч, эсхүл төрөл, садангийн хүнээс гадна түүний сэтгэл зүйд эргэлзээ төрвөл сурган хүмүүжүүлэгч, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын ажилтан, сэтгэл зүйчийг оролцуулж болно. Мэдүүлэг авах ажиллагаанд байлцсан хүнд эрх, үүргийг нь тайлбарлан өгч, энэ тухай тэмдэглэлд тусгана. Сурган хүмүүжүүлэгч, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын ажилтан, сэтгэл зүйчийг мэдүүлэг авах өрөө, эсхүл мэдүүлэг авах ажиллагааг ажиглах техникийн нөхцөл хангасан тусгай өрөөнөөс оролцуулах эсэхийг оролцогчийн санал, хүүхдийн эрх ашгийг харгалзан мөрдөгч, прокурор шийдвэрлэнэ.

3.Арван найман насанд хүрээгүй хүний эрх ашиг зөрчигдөх бодит үндэслэл байвал энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хүнийг оролцуулахгүй байж болох ба өмгөөлөгчийг оролцуулна.

4.Мэдүүлэг авахад оролцож байгаа хүн арван найман насанд хүрээгүй гэрчид асуулт тавьж болно.

5.Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авах ажиллагаанд оролцож байгаа өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгч, төрөл, садангийн хүн, сурган хүмүүжүүлэгч, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын ажилтан, сэтгэл зүйч нь мөрдөгчийн зөвшөөрснөөр асуултыг зөв ойлгосон эсэхийг тодруулан асууж, тайлбарлаж болно. Арван найман насанд хүрээгүй хүнд тавьсан тодорхой асуулт түүний эрх ашиг, сэтгэл зүйд сөргөөр нөлөөлнө гэж тухайн мэдүүлэг авах ажиллагаанд оролцсон сэтгэл зүйч, сурган хүмүүжүүлэгч санал гаргавал мөрдөгч тухайн асуултыг зөвхөн прокурор, шүүгчийн зөвшөөрлөөр дахин тавьж болно.

6.Мэдүүлэг авч дуусмагц мэдүүлэг зөв бичигдсэн эсэхийг мэдүүлэг авахад оролцсон хүнд танилцуулж, гарын үсэг зуруулна.

7.Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс шөнийн цагаар мэдүүлэг авахыг хориглоно.

8.Арван зургаан насанд хүрээгүй хүнээс тусгай өрөөнд ярилцлагын аргаар мэдүүлэг авна. Мэдүүлэг авах ажиллагааг дуу-дүрсний бичлэгээр бэхжүүлнэ.

9.Арван зургаан насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авах ажиллагааг хоёроос илүүгүй удаа явуулах бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд шүүгч, прокурорын зөвшөөрлөөр тус бүр нэг удаа мэдүүлэг авч болно.

28.3 дугаар зүйл — Мөрдөн шалгах ажиллагааны тэмдэглэл танилцуулах

1.Мөрдөн шалгах ажиллагааны тэмдэглэлийг тухайн ажиллагаа дуусмагц ажиллагаанд оролцсон, байлцсан хүнд даруй танилцуулж, гарын үсэг зуруулна. Тэмдэглэл хэд хэдэн хуудастай бол ажиллагаанд оролцсон, байлцсан хүн хуудасны нүүр тус бүрд гарын үсэг зурна. Арван зургаан насанд хүрээгүй хүн гарын үсэг зурахгүй байж болно.

2.Тэмдэглэлийг мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцсон, байлцсан хүнд уншуулж, эсхүл уншиж танилцуулна. Тэмдэглэлийг танилцуулахдаа тухайн мөрдөн шалгах ажиллагааны тэмдэглэл нь хавтаст хэрэгт авагдах тул сайтар нягталж үзэхийг мөрдөгч анхааруулж хэлнэ.

3.Тухайн мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцсон хүн тэмдэглэлтэй танилцахдаа мөрдөн шалгах ажиллагааны явцыг дэс дарааллын дагуу бичсэн эсэх, мөрдөн шалгах ажиллагааны нөхцөл байдал, авсан арга хэмжээ, ажиллагааны үр дүн зэргийг үнэн зөв, бүрэн тусгасан эсэхийг хянаж үзнэ.

4.Тэмдэглэлд дутуу, буруу, ойлгомжгүй бичсэн зүйлийн талаар засвар оруулах тухай оролцсон, байлцсан хүн санал, хүсэлт гаргасан бол санал, хүсэлтийг хэрхэн хангасан талаар тэмдэглэлд тусгана.

5.Тэмдэглэлийн маягтад мэдүүлэг өгсөн хүний санал, хүсэлтийн тэмдэглэх хэсгийг оруулна.

6.Мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцсон хүн хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас тэмдэглэлд гарын үсэг зурах боломжгүй бол энэ тухай мөрдөгч тайлбар бичиж тэмдэглэлд хавсаргана.

VI ХЭСЭГ

29.2 дугаар зүйл — Эрүүгийн хэргийг нэгтгэх, тусгаарлах

1.Хэд хэдэн яллагдагч нэг, эсхүл хэд хэдэн гэмт хэргийг хамтран үйлдсэн, эсхүл нэг яллагдагч хэд хэдэн гэмт хэрэг үйлдсэн бол үйлдэл тус бүрд нь эрүүгийн хэрэг үүсгэн яллагдагчаар татаж, мөрдөн байцаалт явуулна.

2.Хэд хэдэн яллагдагч нэг, эсхүл хэд хэдэн гэмт хэргийг хамтран үйлдсэн, эсхүл нэг яллагдагч хэд хэдэн гэмт хэрэг үйлдсэн бол хэргийг нэгтгэж мөрдөн байцаалт явуулж болно.

3.Хэргийг тал бүрээс нь бүрэн бодитой хянан шийдвэрлэхэд саад болохгүй бол зарим яллагдагчид холбогдох хэргийг тусгаарлаж болно.

4.Хүнд ял оногдуулж болох эрүүгийн хэрэгт хөнгөн ял оногдуулж болох эрүүгийн хэргийг нэгтгэнэ.

5.Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид заасан ялын төрөл, хэмжээ ижил эрүүгийн хэргийг нэгтгэх бол эхэлж эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татсан хэрэгт нэгтгэнэ.

6.Мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан боловч яллагдагчийн холбогдсон зарим эрүүгийн хэрэг нь нотлогдоогүй бол эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах тухай тогтоолыг хүчингүй болгож, хэргийг тусгаарлан хэрэг бүртгэлтэд буцаана.

7.Прокурор энэ зүйлд заасны дагуу эрүүгийн хэргийг нэгтгэх, тусгаарлах тухай үндэслэл бүхий шийдвэр гаргана.

8.Прокурор нь яллагдагч гэмт хэрэг үйлдсэн, гэм буруутай болохыг мөрдөн байцаалтын явцад хангалттай нотолсон, тухайн хэргийг шүүхээр хянан шийдвэрлүүлэх боломжтой гэж үзвэл яллагдагчид холбогдох зарим хэргийг тусгаарлан шүүхэд шилжүүлж болно.

9.Нэг үйлдэлд хэд хэдэн хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн бол хэргийг нэгтгэж хэрэг бүртгэлт явуулна.

10.Өсвөр насны хүний үйлдсэн хэд хэдэн эрүүгийн хэргийг нэгтгэнэ.

/Энэ хэсгийг 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

31.11 дүгээр зүйл — Сэжигтнээс мэдүүлэг авах

1.Мөрдөгч сэжигтнээс мэдүүлэг авахын өмнө түүнд ямар хэрэгт холбогдуулан мэдүүлэг авч байгаа талаар танилцуулж, дараахь эрхийг тайлбарлана:

/Энэ хэсэгт 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

1.1.өөрийн болон гэр бүлийн гишүүд, эцэг эх, үр хүүхдийнхээ эсрэг мэдүүлэг өгөхгүй байх;

1.2.өөрийгөө өмгөөлөх, өмгөөлөгч сонгон авах;

1.3.өмгөөлөгчтэйганцаарчлан уулзах, өмгөөлөгч байлцуулан мэдүүлэг өгөх;

1.4.эх хэлээрээ, эсхүл өөрийн сайн мэдэх хэлээр мэдүүлэг өгөх;

1.5.орчуулагч, хэлмэрчийн туслалцааг авах;

1.6.мэдүүлэг өгөхөөс татгалзах;

1.7.мөрдөгч, прокурор, орчуулагч, хэлмэрчээс татгалзах;

1.8.энэ хуулийн Долдугаар бүлэгт заасан бусад эрх.

2.Сэжигтнээс мэдүүлэг авахад энэ хуулийн 25.1, 25.2, 25.3 дугаар зүйлд заасан журмыг баримтална.

3.Сэжигтний сонгон авсан өмгөөлөгч 2 цагийн дотор хүрэлцэн ирээгүй, эсхүл өмгөөлөгч авахаас татгалзсан бол энэ хуулийн 5.3 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасны дагуу өмгөөлөгч оролцуулна.

4.Өсвөр насны хүнээс мэдүүлэг авахад энэ хуулийн 25.2 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг, 25.3 дугаар зүйл, энэ зүйлд заасан журмыг баримтална.

/Энэ хэсэгт 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

31.12 дугаар зүйл — Баривчлагдсан сэжигтнийг суллах

1.Хойшлуулшгүйгээр баривчлагдсан сэжигтнийг дараахь тохиолдолд шүүгч суллах шийдвэр гаргана:

/Энэ хэсэгт 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

1.1.гэмт хэрэг үйлдсэн гэх хангалттай баримт байхгүй;

1.2.энэ хуулийн 31.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг зөрчиж баривчилсан.

2.Баривчилснаас хойш 48 цаг дуусч, сэжиглэгдэж байгаа хүнд эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах прокурорын шийдвэр, цагдан хорих шүүхийн шийдвэр ирээгүй бол баривчлах байрны дарга мөрдөгч, прокурор, шүүгчид мэдэгдэж, түүнийг суллана.

3.Сэжигтнийг суллахдаа түүнийг ямар үндэслэлээр, хэзээ, хаана, хэний шийдвэрээр баривчилсан, хэзээ, хэний шийдвэрээр сулласан тухай магадлагаа олгоно.

4.Сэжигтнийг суллахдаа түүнээс хураан авсан эд зүйлээс хуулиар биедээ авч явахыг хориглосноос бусдыг нь буцаан олгоно.

5.Баривчлагдсан өсвөр насны хүнийг суллахдаа түүний эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, хууль ёсны төлөөлөгчийн аль нэгэнд хүлээлгэн өгнө.

6.Мөрдөгч сэжигтнийг сулласан тухай тэмдэглэл, баривчлах ажиллагаатай холбоотой материалыг 24 цагийн дотор прокурорт хүргүүлнэ.

7.Мөрдөгч, прокурор, шүүх хууль бусаар баривчлагдсан болох нь тогтоогдсон сэжигтнийг энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу суллахдаа түүнд энэ хуульд заасны дагуу хууль бусаар баривчилснаас болж учирсан хохирлоо арилгуулахаар гомдол гаргах эрхтэй болохыг тайлбарлана.

8.Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан үндэслэлээр суллагдсан сэжигтэн эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай холбоотой ямар ч үүрэг хүлээхгүй.

33.3 дугаар зүйл — Хэргийг прокурорт буцаах

1.4.өсвөр насны хүний эрх зүйн байдлыг дордуулахгүйгээр үйлдсэн хэргүүдийг нэгтгэх үндэслэл илэрсэн.

2.Хэргийг прокурорт буцаасан шийдвэрийг прокурор, яллагдагч, хохирогч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч эс зөвшөөрвөл уг шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдөрт багтаан эсэргүүцэл бичих, гомдол гаргах эрхтэй.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ хэсгийн “Хэргийг прокурорт буцаасан шийдвэрийг прокурор, яллагдагч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч эс зөвшөөрвөл уг шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдөрт багтаан эсэргүүцэл бичих, гомдол гаргах эрхтэй.” гэснийг Үндсэн хуулийн цэцийн 2021 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдрийн 7 дугаар дүгнэлтээр 2021 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрөөс эхлэн түдгэлзүүлнэ. Монгол Улсын Их Хурлын 2021 оны 10 дугаар сарын 28-ны өдрийн 80 дугаар тогтоолоор хүлээн зөвшөөрсөн./

34.4 дүгээр зүйл — Шүүх хуралдааныг нээлттэй явуулах

2.1.хохирогч, гэрч, өсвөр насны хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах зорилгоор улсын яллагч, хохирогч, гэрч, өсвөр насны хүн, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч хүсэлт гаргасан бол;

/Энэ заалт 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ заалтыг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

35.9 дүгээр зүйл — Шүүгдэгчийн мэдүүлгийг сонсох

1.Улсын яллагч яллах дүгнэлт сонсгосны дараа шүүх хуралдаан даргалагч шүүгдэгчээс хэргийн талаар мэдүүлэг өгөх эсэхийг асууж, зөвшөөрвөл түүнээс мэдүүлэг авна.

2.Шүүгдэгч мэдүүлэг өгсний дараа түүнд эхэлж улсын яллагч, дараа нь өмгөөлөгч асуулт тавьж болно.

3.Талууд шүүх хуралдаан даргалагчийн тогтоосон дарааллын дагуу шүүгдэгчид асуулт тавьж болно.

4.Талуудын хүсэлтээр хэргийн бодит байдлыг тогтооход ач холбогдолтой гэж үзвэл бусад шүүгдэгчийг байлцуулахгүйгээр шүүгдэгчийн мэдүүлгийг сонсож болно.

5.Энэ зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасны дагуу мэдүүлгийг сонссон бол мэдүүлэг сонсох үед байгаагүй шүүгдэгчийг шүүх хуралдааны танхимд орж ирсний дараа шүүх хуралдаан даргалагч түүний эзгүйд гаргасан мэдүүлгийн утгыг танилцуулж, өөрийг нь байхгүйд мэдүүлэг өгсөн шүүгдэгчид асуулт тавих бололцоог түүнд олгоно.

6.Шүүх хуралдаан даргалагчийн зөвшөөрснөөр шүүгдэгч шүүхийн хэлэлцүүлгийн аль ч үед нэмж мэдүүлэг өгч болно.

7.Энэ зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан журам нь өсвөр насны хүнээс мэдүүлэг авахад нэгэн адил хамаарна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

35.10 дугаар зүйл — Хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагчийн мэдүүлгийг сонсох

1.Шүүгдэгчийн мэдүүлгийг сонсч дууссаны дараа энэ хуулийн 35.14, 35.15 дугаар зүйлд заасан журмын дагуу хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагчийн мэдүүлгийг сонсоно.

2.Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын үед гаргасан мэдүүлэг нь шүүхэд гаргасан мэдүүлгээс ноцтой зөрсөн, хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагч шүүх хуралдаанд ирээгүй бол хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын үед түүний гаргасан мэдүүлгийг уншиж сонсгоно.

3.Арван зургаан насанд хүрээгүй хохирогчийг шүүх хуралдаанд оролцуулах нь түүний эрх ашигт сөргөөр нөлөөлөхөөр бол энэ хуулийн 35.17 дугаар зүйлд заасан журмын дагуу түүнийг шүүхэд ирүүлэхгүйгээр урьд өгсөн мэдүүлгийг шинжлэн судалж, эсхүл шүүгчийн захирамжаар дуу-дүрсний төхөөрөмж ашиглан шүүх хуралдаанд оролцуулах замаар мэдүүлэг авч, асуулт тавьж, хариулт авч болно.

35.15 дугаар зүйл — Арван найман насанд хүрээгүй гэрчийн мэдүүлгийг сонсох

1.Шүүх хуралдаанд арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авахад түүний оюун санааны байдал, учирч болох сөрөг нөлөөнөөс сэргийлэх нөхцөл байдлыг улсын яллагч, өмгөөлөгч нь шалгана.

2.Шүүх улсын яллагч, өмгөөлөгчийн хүсэлтийн дагуу арван найман насанд хүрээгүй гэрчийн мэдүүлгийг сонсох үед түүний хууль ёсны төлөөлөгч, сурган хүмүүжүүлэгч, хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын ажилтан, сэтгэл зүйчийг оролцуулж болно.

3.Шүүх хуралдаан даргалагч энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасны дагуу хамт оролцож байгаа хүнд арван найман насанд хүрээгүй гэрч мэдүүлэг өгөхөд хөндлөнгөөс оролцож, гэрчийн мэдүүлэгт нөлөөлж болохгүйг урьдчилан сануулж, зөрчсөн тохиолдолд энэ хуулийн 34.21 дүгээр зүйлд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.

37.5 дугаар зүйл — Хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулж, эсхүл ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авсан шүүхийн шийдвэрийг биелүүлэх

/Энэ зүйлийг 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

1.Эрүүгийн хуулийн 8.6 дугаар зүйлд зааснаар өсвөр насны хүнд хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан, Эрүүгийн хуулийн 8.7 дугаар зүйлд зааснаар ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авсан шийдвэрийг хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороо, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн 29.6-д заасан журмын дагуу хамтран хэрэгжүүлнэ.

2.Шүүх Эрүүгийн хуулийн 7.6 дугаар зүйлд заасны дагуу жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцэгт хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг 2 жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно. Энэ хугацаанд ялтанд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага хяналт тавина.

3.Хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хороо энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан шүүхийн шийдвэрийн хэрэгжилтийн талаар улиралд нэг удаа хяналт тавьсан прокурорын газар, шийдвэр гаргасан шүүхэд тайлан хүргүүлнэ.

4.Өсвөр насны хүнд хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан, эсхүл ял оногдуулахгүйгээр тэнссэн хугацааны 50 хувь өнгөрсөн, шүүхээс хүлээлгэсэн үүргийг биелүүлж, эрхийн хязгаарлалтыг зөрчөөгүй бөгөөд цаашид хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх шаардлагагүй гэж прокурор үзвэл шүүхээс тогтоосон хугацаанаас өмнө эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх тухай дүгнэлтийг шүүхэд хүргүүлж болно.

5.Өсвөр насны хүнд хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хойшлуулсан, эсхүл ял оногдуулахгүйгээр тэнссэн хугацаанд шүүхээс хүлээлгэсэн үүргийг биелүүлж, эрхийн хязгаарлалтыг зөрчөөгүй бол прокурор 14 хоногийн дотор эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх тухай дүгнэлтийг шүүхэд хүргүүлнэ.

6.Шүүх прокурорын дүгнэлтийг хүлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор шүүхийн хэлэлцүүлэг товлон явуулна. Шүүхийн хэлэлцүүлэгт өсвөр насны хүн, түүний өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгч, прокурор, хүүхдийн эрхийн хууль зүйн хорооны төлөөлөл оролцоно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Зөрчлийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)

Торгох шийтгэлийн хэмжээ нь хувь хүнд арваас хорин мянган нэгжтэй, хуулийн этгээдэд тавиас хоёр зуун мянган нэгжтэй тэнцэх төгрөг байна (нэг нэгж нь нэг мянган төгрөгтэй тэнцүү).

Дэлгэрэнгүй ▾

Зөрчил гаргагчийн хөрөнгө, орлогыг харгалзан шүүх болон эрх бүхий албан тушаалтан торгуулийг нэг жил хүртэл хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр шийдвэрлэж болно.
Хуульд заасан бол торгуулийг хөрөнгө, орлого, хохирол болон нөхөн төлбөрийн тодорхой хувиар тооцож оногдуулж болно.
Торгох шийтгэлийг сонгож оногдуулахаар заасан зөрчлийн торгуулийг хугацаанд нь төлөөгүй тохиолдолд шүүх баривчлах шийтгэлээр сольж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

3.4 дүгээр зүйл — Торгох шийтгэл

1.Энэ хуулийн тусгай ангид заасан хэмжээгээр шүүх, эрх бүхий албан тушаалтнаас мөнгөн төлбөр оногдуулахыг торгох шийтгэл гэнэ.

/Энэ хэсэгт 2019 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

2.Торгох шийтгэлийн хэмжээ нь хүнд арваас хорин мянган торгуулийн нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөг, хуулийн этгээдэд тавиас хоёр зуун мянган торгуулийн нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөг байна.

3.Энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан нэг торгуулийн нэгж /цаашид "нэгж" гэх/ нь нэг мянган төгрөгтэй тэнцүү байна.

4.Шүүх, эрх бүхий албан тушаалтан зөрчил үйлдэгчийн хөрөнгө, цалин хөлс, бусад орлогыг харгалзан торгох шийтгэлийг нэг жил хүртэл хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр шийдвэрлэж болно.

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

5.Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд хөрөнгө, орлого, нөхөн төлбөр, хохирлын тодорхой хувиар тооцсон хэмжээгээр торгох шийтгэлийг оногдуулна.

6.Хувиар тооцсон торгох шийтгэлийн хэмжээнд энэ зүйлийн 2 дахь хэсэг хамаарахгүй.

7.Энэ хуулийн тусгай ангид заасны дагуу торгох шийтгэлийг сонгож оногдуулахаар заасан зөрчилд оногдуулсан торгох шийтгэлийг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол эрх бүхий албан тушаалтны саналаар шүүх баривчлах шийтгэлээр солино.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль

Цагдаагийн эрх бүхий алба хаагч Зөрчлийн тухай хуульд заасан олон тооны зөрчлийг харьяалан шалган шийдвэрлэхээр заасан байна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Зөрчлийн тухай хуулийн 6.20 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсэгт заасан зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийг ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч гүйцэтгэж, шүүгч шийдвэрлэнэ.
Зөрчлийн тухай хуулийн 5.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 5.2 дугаар зүйлийн зөрчлийг дотоодын цэргийн хамгаалалтад байгаа объектод үйлдсэн бол хэрэг бүртгэлтийг дотоодын цэргийн алба хаагч гүйцэтгэнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

1.8 дугаар зүйл — Зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны харьяалал

6.8.цагдаагийн байгууллагын эрх бүхий алба хаагч Зөрчлийн тухай хуулийн 5.1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, 5.3 дугаар зүйл, 5.4 дүгээр зүйлийн 1, 2, 3 дахь хэсэг, 5.5, 5.6, 5.7 дугаар зүйл, 5.8 дугаар зүйлийн 1, 2, 3, 4, 5 дахь хэсэг, 5.9 дүгээр зүйл, 5.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 5.11 дүгээр зүйлийн 1.5 дахь заалт, 5.12 дугаар зүйлийн 1, 4 дэх хэсэг, 2.1 дэх заалт, 3 дахь хэсэг, 5.13 дугаар зүйлийн 1, 2, 3 дахь хэсэг, 5.16, 5.18, 5.19 дүгээр зүйл, 5.20 дугаар зүйл, 6.3 дугаар зүйлийн 1, 2, 4 дэх хэсэг, 6.5 дугаар зүйлийн 1, 2, 5, 9, 10, 11, 16 дахь хэсэг, 6.6 дугаар зүйлийн 13,17, 18 дахь хэсэг, 6.18 дугаар зүйлийн 4, 7 дахь хэсэг, 6.20 дугаар зүйлийн 7 дахь хэсэг, 6.22, 6.24 дүгээр зүйл, 6.27 дугаар зүйл, 6.28 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэг, 6.29 дүгээр зүйл, 6.30 дугаар зүйлийн 1, 3, 4 дэх хэсэг, 6.31 дүгээр зүйл, 7.6 дугаар зүйлийн 1, 4, 5, 8 дахь хэсэг, 7.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 7.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 2.1 дэх заалт, 5, 7, 8 дахь хэсэг, 7.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 4 дэх хэсгийн 4.2, 4.3 дахь заалт, 7.11 дүгээр зүйлийн 6, 7 дахь хэсэг, 7.12 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 7.19 дүгээр зүйлийн 1, 2, 3, 6, 10, 11 дэх хэсэг, 8.8, 8.9 дүгээр зүйл, 10.4, 10.8, 10.26, 10.28 дугаар зүйл, 11.15 дугаар зүйлийн 7 дахь хэсэг, 13.5, 14.4, 14.5 дугаар зүйл, 14.6 дугаар зүйлийн 5, 6, 7, 9 дэх хэсэг, 14.7, 15.1 дүгээр зүйл, 15.2 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг, 15.6, [ХҮЧИНГҮЙ: 15.7,] 15.8, 15.9, 15.10, 15.11, 15.18 дугаар зүйл, 15.20 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг, 15.21 дүгээр зүйл, 15.22 дугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, 15.24 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 15.29 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг,15.31 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, 15.33 дугаар, 15.34 дүгээр зүйл, 15.36 дугаар зүйл, 17.1 дүгээр зүйлийн 1, 2, 3, 5, 6, 9, 11, 12, 13, 15, 17, 20 дахь хэсэг, 18.3, 18.5, 18.6, 18.7 дахь заалт, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34 дэх хэсэгт заасан зөрчил;

/Энэ заалтад 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2022 оны 6 дугаар сарын 28-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2022 оны 7 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2023 оны 01 дүгээр сарын 06-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2023 оны 12 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2023 оны 12 дугаар сарын 08-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2024 о

9.Энэ зүйлийн 7 дахь хэсэгт заасны дагуу шүүгч харьяалан шийдвэрлэх Зөрчлийн тухай хуулийн 6.20 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсгийн зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийг ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч, Зөрчлийн тухай хуулийн 5.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 5.2 дугаар зүйлд заасан зөрчлийг дотоодын цэргийн хамгаалалтад байгаа объектод үйлдсэн бол дотоодын цэргийн алба хаагч энэ хэсэгт заасан бусад зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийг цагдаагийн байгууллага гүйцэтгэнэ.

/Энэ хэсэгт 2023 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн хуулиар н

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Цагдаагийн албаны тухай хууль

Гэр бүлийн маргаантай холбоотой хариуцагчийг эрэн сурвалжлах ажлыг цагдаагийн байгууллага дараалал харгалзахгүй шуурхай эхлүүлж, 30 хоногийн дотор багтаан гүйцэтгэнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Өсвөр насны хүний ял шийтгэл, өршөөл, уучлалд хамрагдсан тухай лавлагааг өөрт нь болон бусад хүн, байгууллагад гаргаж өгөхийг хориглоно.
Өсвөр насандаа ял шийтгүүлсэн тухай мэдээлэл төрийн цахим нэгдсэн санд харагдахгүй байх нөхцөлийг цагдаагийн байгууллага технологийн хувьд хариуцаж шийднэ.
Өсвөр насны хүний ял шийтгэлийн талаарх лавлагааг хуульд тусгайлан зааснаас бусад тохиолдолд бусдад задруулахыг хатуу хориглоно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

38 дугаар зүйл — Эрэн сурвалжлах ажиллагаа

38.5.Цагдаагийн байгууллага Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 11.3-т заасны дагуу хариуцагчийг эрэн сурвалжлах ажиллагааг дараалал харгалзахгүй шуурхай эхлүүлж, 30 хоногийн дотор гүйцэтгэнэ.

61 дүгээр зүйл — Үйл ажиллагаандаа тоо бүртгэл хөтлөх, мэдээллийн сүлжээ, сан үүсгэж ашиглах

61.11.Өсвөр насны хүний ял шийтгүүлсэн, ял хойшлуулсан, эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөгдсөн, өршөөл, уучлалд хамрагдсан талаарх лавлагааг өөрт нь болон бусад хүн, хуулийн этгээдэд олгохгүй.

61.12.Өсвөр насны хүний ял шийтгэгдсэн талаарх лавлагааг төрийн цахим мэдээллийн нэгдсэн санд харагдахгүй байх технологийн боломжийг цагдаагийн байгууллага хариуцна.

61.13.Энэ хуулийн 61.11-д заасан лавлагааг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд тусгайлан заасан үндэслэл, журмаас гадуур өөрт нь болон бусдад задруулахыг хориглоно.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

2027.01.01

77 хоног үлдлээ · Өөрчлөгдөх хууль: 23

Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

Өмнө нь нийгмийн даатгалд хамрагдаж байгаагүй иргэн анх удаа сайн дураар даатгуулбал хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнд ногдох тэтгэврийн шимтгэлээс 50 хувийг 24 сар хүртэл чөлөөлүүлнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хөлсөөр ажиллах болон ажил гүйцэтгэх хэд хэдэн гэрээтэй ажилтан өөрт таатай нөхцөлтэй нэг гэрээнээсээ нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулах боломжтой болно.
Төлөөгүй үлдсэн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ даатгуулагч 26 насанд хүрэхээсээ өмнө өөрөө хариуцан нөхөн төлөх боломж бүрдэнэ.
Ажил олгогчийн төлөх үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын шимтгэл 0.3, 1.2, 2.2 хувь, ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэл 0.6 хувиар тус тус тогтоогдоно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.15."тэтгэврийн даатгалын нэрийн данс" гэж даатгуулагчийн гарааны үлдэгдэл, төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл, тооцсон хүү, мөнгөжүүлсэн орлого, олгосон тэтгэвэр зэрэг орлого, зарлагыг нэгтгэн тооцсон даатгуулагч бүрийн бүртгэлийг;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

4.1.20."тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал" гэж даатгуулагчийн төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 1 хувьтай тэнцэх хөрөнгө, улсын төсвөөс олгосон урамшуулал болон хөрөнгө оруулалтын өгөөжөөс бүрдсэн мөнгөн хөрөнгийг.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө. /

6 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын төрөл

6.1.5.эрүүл мэндийн даатгал.

7 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын хэлбэр, хамрах хүрээ

7.3.4.ажил олгогч, хүнтэй хөдөлмөрийн гэрээ, ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажиллаж байгаа Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай хууль, Нийгмийн халамжийн тухай хууль, Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуульд заасны дагуу тэтгэвэр тогтоолгосон тэтгэвэр авагч.

/Энэ хэсгийн 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "хууль, Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай" гэснийг хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

7.6.Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.2-т заасан насанд хүрсэн энэ хуулийн 7.3.4-т заасан тэтгэвэр авагч болон Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан цэргийн алба хаасны тэтгэвэр тогтоолгосон иргэн өөрөө хүсвэл энэ хуулийн 6.1.1-д заасан нийгмийн даатгалын төрөлд даатгуулахгүй байж болно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

7.11.Энэ хуулийн 7.4.10-т заасан ажилтан ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах хэд хэдэн гэрээний дагуу ажиллаж байгаа бол өөрт таатай нөхцөлтэй нэг гэрээнээс нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

7.12.Энэ хуулийн 7.2.1-д заасан даатгуулагч ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажилласан бол энэ хуулийн 7.4-т заасан нийгмийн даатгалын төрөлд даатгуулахгүй байж болно.

7.14.Даатгуулагч энэ хуулийн 7.13-т заасны дагуу төлөөгүй тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ 26 насанд хүрэхээс өмнө өөрөө хариуцан нөхөн төлж болно.

7.15.Энэ хуулийн 7.13-т заасан даатгуулагч шимтгэл нөхөн төлөх хүсэлт гаргасан тохиолдолд шимтгэл төлөх хугацаа, хэмжээг нийгмийн даатгалын байгууллагатай байгуулсан гэрээгээр тохирно."

10 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сан

10.1.Нийгмийн даатгалын сан нь дараах мөнгөн хөрөнгийн бие даасан сантай байна:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "төрөл тус бүр нь" гэснийг" сан нь" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө

10.1.1.тэтгэврийн даатгалын сан;

10.1.2.тэтгэмжийн даатгалын сан;

10.1.3.ажилгүйдлийн даатгалын сан;

10.1.4.үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сан;

10.1.5.эрүүл мэндийн даатгалын сан.

12 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сангийн зарлага

12.3.Аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллага нь нийгмийн даатгалын сангийн төвлөрсөн орлогын харилцах дансанд орсон энэ хуулийн 11.1.1, 11.1.2, 11.1.5, 11.1.7-д заасан орлогыг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын төвлөрсөн харилцах дансанд төвлөрүүлнэ.

13 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгө оруулалтын удирдлага

13.1.Нийгмийн даатгалын сангийн чөлөөт үлдэгдэл болон энэ хуулийн 4.1.20-д заасан тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгийг найдвартай, үр өгөөжтэй, хариуцлагатай, ил тод, хараат бус байх зарчмыг баримтлан дараах санхүүгийн хэрэгсэлд хөрөнгө оруулж болно:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "үлдэгдлийг" гэснийг "үлдэгдэл болон энэ хуулийн 4.1.20-д заасан тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгийг" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

13.1.1.Засгийн газрын үнэт цаас;

13.1.2.Монголбанкны үнэт цаас;

13.1.3.Төрийн сангийн нэгдсэн дансанд байршуулах мөнгөн хадгаламж;

13.1.4.Банкны тухай хуулийн 3.1.20-д заасан арилжааны банк /цаашид "арилжааны банк" гэх/-нд байршуулах мөнгөн хадгаламж.

13.1.5.тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгийг энэ хуулийн 29.7-д заасан хөрөнгө оруулалтын бодлогод тусгагдсан санхүүгийн хэрэгсэлд.

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

15 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сангийн нягтлан бодох бүртгэл

15.3.Нийгмийн даатгалын сангийн нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичиг болон нийгмийн даатгалын байгууллагын үйл ажиллагаанд хэрэглэх маягтын загвар, тэдгээрийг хэвлүүлэх, үнэ тогтоох, зарцуулах, тайлагнах журмыг Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн саналыг үндэслэн нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага батална.

/Энэ хэсгийн 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "үнэ тогтоох," гэснийг хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

16 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сангийн тайлан тэнцэл гаргах, тайлагнах

16.1.1.сум, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллага нийгмийн даатгалын сангийн улирал, жилийн төсвийн гүйцэтгэл, санхүүгийн тайланг Төсвийн тухай хуулийн 8.9.1-д заасны дагуу;

16.1.2.аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллага нийгмийн даатгалын сангийн хагас жил, жилийн төсвийн гүйцэтгэл, санхүүгийн нэгтгэсэн тайланг Төсвийн тухай хуулийн 8.9.2-т, нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага мөн хуулийн 8.9.5-д тус тус заасны дагуу.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "нийслэлийн" гэснийг "дүүргийн" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

18 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээ

18.1.Ажил олгогч болон энэ хуулийн 7.2, 7.3, 7.4, 7.5-д заасан даатгуулагч дараах хувь хэмжээгээр сар бүр нийгмийн даатгалын шимтгэл төлнө:

Нийгмийн даатгалын төрөл | Ажил олгогчийн цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/ | Даатгуулагчийн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/

1.Тэтгэврийн даатгал | 8.5 | 8.5

2.Тэтгэмжийн даатгал | 1.0 | 0.8

3.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгал | 0.3, 1.2, 2.2 | -

4.Ажилгүйдлийн даатгал | 0.6 | 0.2

Шимтгэлийн дүн | 10.4,11.3,12.3 | 9.5

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "Ажил олгогчийн цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/" гэсэн баганын "3.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгал" хэсгийн "0.5, 1.5, 2.5" гэснийг "0.3, 1.2, 2.2" гэж, "4.Ажилгүйдлийн даатгал" хэсгийн "0.5" гэснийг "0.6" гэж, "Шимтгэлийн дүн" хэсгийн "10.5, 11.5, 12.5" гэснийг "10.4, 11.3, 12.3" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

18.2.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээг хөдөлмөрийн эрүүл ахуй, аюулгүй ажиллагааны шаардлага, эрсдэл бүхий ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлөөс хамааралтайгаар ажил олгогчийн цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос ялгавартай тогтоох бөгөөд шимтгэл төлөх ажил мэргэжлийн жагсаалт, шимтгэлийн хувь хэмжээ, хэрэглэх журмыг Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн саналыг үндэслэн Засгийн газар батална.

18.3.Энэ хуулийн 7.7-д заасан даатгуулагч дараах хувь хэмжээгээр гэрээгээр тохиролцсон хугацаанд нийгмийн даатгалын шимтгэл төлнө:

Нийгмийн даатгалын төрөл | Даатгуулагчийн өөрөө мэдүүлсэн орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/

1.Тэтгэврийн даатгал | 11.5

18.5.Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээг Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар зохицуулна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

19 дүгээр зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох орлогын бүрэлдэхүүн

19.4.3.сайн дураар даатгуулагчийн хувьд тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 7 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү байхаар.

19.5.Ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх сарын цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогын дээд хэмжээ нь сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2028 онд 12 дахин, 2029 онд 11 дахин, 2030 он ба түүнээс хойш 10 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү байна.

19.6.Энэ хуулийн 7.4.10-т заасан гэрээ байгуулсан ажил олгогчийн сарын нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогын дээд хэмжээ нь сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 3 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү байна.

19.7.Энэ хуулийн 7.14-т заасан тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс доошгүй орлогоос сайн дураар даатгуулагчийн төлөх тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээгээр тооцон төлүүлнэ."

21 дүгээр зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлт

21.30.Энэ хуулийн 21.29-д заасан ажил олгогчид төрийн болон орон нутгийн өмчит, түүний оролцоотой хуулийн этгээд, гадаад улсын, олон улсын байгууллага болон төрийн бус байгууллага хамаарахгүй.

21.31.Энэ хуулийн 21.29-д заасан нийгмийн даатгалын шимтгэлээс чөлөөлөх хүсэлтийг ажил олгогч нийгмийн даатгалын байгууллагад гаргана.

21.32.Нийгмийн даатгалд албан журмаар болон сайн дураар даатгуулж байгаагүй Монгол Улсын иргэн анх удаа энэ хуулийн 7.7-д заасны дагуу даатгуулах бол тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнд ногдох тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг чөлөөлнө. Чөлөөлөх хугацаа 24 сараас ихгүй байна

21.33.Монгол Улсаас хилийн чанадад ажиллаж байгаа Дипломат төлөөлөгчийн газрын ажилтны адилтгах албан тушаалын жагсаалт, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх, тэтгэвэр, тэтгэмж тогтооход баримтлах жишиг цалин хөлсний хэмжээг гадаад харилцааны болон хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүд хамтран батална.

/Энэ хэсгийн дугаарт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө

21.34.Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлттэй холбогдсон харилцааг зохицуулсан журмыг Засгийн газар батална.

[ХҮЧИНГҮЙ: 21.31.Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл төлөх харилцааг Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар зохицуулна.]

23 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлснөөр тооцох хугацаа

23.1.8.энэ хуулийн 21.29-д зааснаар ажил олгогчийн шимтгэлээс чөлөөлөгдсөн хугацаа.

24 дүгээр зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх

24.1.7.энэ хуулийн 7.13-т заасны дагуу даатгуулсан бол.

24.4.Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийг тайлагнах, шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх харилцааг зохицуулсан журам, энэ хуулийн 7.15-д заасан гэрээний загварыг хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар " журмыг" гэснийг журам, энэ хуулийн 7.15-д заасан гэрээний загварыг" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

27 дугаар зүйл — Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн бүртгэл

27.1.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага даатгуулагчийн ажил олгогчоос болон өөрөө хариуцан төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг даатгуулагч бүрээр сар бүр бүртгэж, төсвийн жилийн эцэст төлсөн шимтгэлийн нийт дүнг дараа жилийн нэгдүгээр улиралд багтаан гаргана.

27.2.Энэ хуулийн 27.1-д заасан бүртгэлийг даатгуулагчид мэдээлэл өгөх, тэтгэврийн даатгалын сангийн судалгаа, шинжилгээ, актуар тооцоолол хийх зорилгоор ашиглана.

27.3.Даатгуулагчийн нэрийн дансанд дараах орлогыг бүртгэнэ:

27.3.1.нэрийн дансны эхний үлдэгдэл;

27.3.2.даатгуулагчийн төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл;

27.3.3.ажил олгогчийн төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл;

27.3.4.нийгмийн даатгалын сангаас төлсөн шимтгэл;

27.3.5.Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангаас төлсөн шимтгэл;

27.3.6.төрөөс төлсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл;

27.3.7.нэрийн дансанд бүртгэсэн орлогод тооцсон хүү;

27.3.8.нэрийн дансны мөнгөжүүлсэн орлогын хөрөнгө оруулалтын өгөөж.

27.4.Энэ хуулийн 27.3.2, 27.3.3, 27.3.4, 27.3.5, 27.3.6-д заасан шимтгэлийн орлогоос 4 хувийг хөдөлмөрийн чадвар алдсаны, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр олгох зориулалтаар тусгайлан бүртгэнэ.

27.5.Нэрийн дансны өмнөх оны эцсийн үлдэгдэл нь тухайн жилийн эхний үлдэгдэл байна.

27.6.Даатгуулагчийн энэ хуулийн 29.2-т заасан мөнгөжүүлсэн орлогыг хассан нэрийн дансны эхний үлдэгдэл, бүртгэсэн шимтгэлийн орлогод жил бүр хүү тооцож, бүртгэнэ.

27.7.Энэ хуулийн 27.6-д заасан тухайн жилийн хүүгийн хэмжээг дараах үзүүлэлтийг харгалзан хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага болон Үндэсний статистикийн хорооны саналыг үндэслэн дараа оны нэгдүгээр улиралд багтаан Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл тогтооно:

27.7.1.өмнөх оны инфляцын түвшин;

27.7.2.Банкны тухай хуулийн 3.1.20-д заасан арилжааны банкнаас албан ёсоор зарласан иргэдийн мөнгөн хадгаламжийн өмнөх жилийн дундаж хүүгийн хэмжээ.

27.8.Даатгуулагчийн нэрийн дансны тухайн жилийн эцсийн үлдэгдлийг дараах томьёо

28 дугаар зүйл — Нэрийн дансны орлогыг бүртгэх тусгай нөхцөл

/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

28.1.Албан журмаар даатгуулагчийн жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авсан, гурав хүртэлх насны хүүхдээ асрах чөлөөтэй байх хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг түүний сүүлийн 12 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас даатгуулагч, ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээгээр тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэж, хүү тооцно.

28.2.Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн дагуу өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох даатгуулагчийн 1995 оноос өмнө цэргийн алба хаасан хугацаанд ногдох тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг даатгуулагчийн болон ажил олгогчийн төлөх тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээгээр дараах орлогоос тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэнэ:

28.2.1.цэргийн алба хаасан хугацаанд авсан цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогод энэ хуулийн 22.2-т заасны дагуу тогтоосон итгэлцүүр хэрэглэсэн орлогоос;

28.2.2.холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу цэргийн алба хаасан хугацааг өсгөн тооцох хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс.

28.3.Энэ хуулийн 23.1.4-т заасан хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг даатгуулагчийн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс даатгуулагчийн болон ажил олгогчийн төлөх хувь хэмжээгээр тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэнэ.

28.4.Хөдөлмөрийн чадвар бүрэн алдсан даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр авч байсан хугацааны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс даатгуулагчийн болон ажил олгогчийн төлөх хувь хэмжээгээр тооцож нэрийн дансанд нь бүртгэнэ.

29 дүгээр зүйл — Тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал бүрдүүлэх, хөрөнгө оруулах, өвлүүлэх

29.1.Даатгуулагч тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал бүрдүүлэх зорилгоор өөрөө хүсвэл энэ хуулийн 18.1, 18.3-т заасан тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээний даатгуулагчийн 1.0 хувийн шимтгэлийн орлогыг хуримтлуулж болно. Тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалыг даатгуулагч өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгохоос таваас доошгүй жилийн өмнө үүсгэнэ.

29.2.Даатгуулагч энэ хуулийн 29.1-д заасан тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал үүсгэх хүсэлтээ нийгмийн даатгалын байгууллагад цахимаар, эсхүл биечлэн, хэрэв хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн бол асран хамгаалагчийн дэмжлэгтэйгээр гаргана.

29.3.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгийг Банкны тухай хуулийн 3.1.20-д заасан арилжааны банканд төвлөрсөн данс нээж байршуулна.

29.4.Даатгуулагчийн тухайн жилийн тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний урамшууллыг жилд нэг удаа төсвийн жилийн нэгдүгээр улиралд багтаан нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад улсын төсвөөс шилжүүлнэ. Улсын төсвөөс урамшууллыг хариуцан төлөх хугацаа 120 сараас ихгүй байна.

29.5.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 29.4-т заасан тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалыг даатгуулагч бүрээр хуваарилж, бүртгэнэ.

29.6.Даатгуулагчийн тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалыг энэ хуулийн 13.1-д заасан санхүүгийн хэрэгсэлд хөрөнгө оруулж болно.

29.7.Даатгуулагчийн тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгө оруулалтын удирдлагыг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага эрхлэх бөгөөд хөрөнгийн тодорхой хэсгийг Хөрөнгө оруулалтын сангийн тухай хуулийн 4.1.11-д заасан хөрөнгө оруулалтын менежментийн компани, мөн хуулийн 43.1-д заасны дагуу Монгол Улсад хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаа эрхлэхээр Санхүүгийн зохицуулах хороонд бүртгүүлсэн гадаад улсад бүртгэлтэй хөрөнгө оруулалтын сан, түүний охин болон хараат компаниар гэрээний үндсэн дээр гүйцэтгүүлж болно. Гэрээнд хөрөнгө оруулалтын бодлогыг тодорхойлсон байна.

29.8.Энэ хуулийн 29.7-

30 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн өр

30.2.Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн өрийг бүртгэх, төлүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулсан журам, хэрэглэх маягтын загварыг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага батална.

34 дүгээр зүйл — Нийгмийн даатгалын байгууллагын тогтолцоо, үйл ажиллагааны зарчим

34.1.Нийгмийн даатгалын байгууллагын тогтолцоо нь Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газар, сум, дүүргийн тасаг, нийгмийн даатгалын байцаагч, ажилтнаас бүрдэнэ.

/Энэ хэсгийн 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "нийслэл," гэснийг хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

37 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын удирдлага, эрх, чиг үүрэг

37.1.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага Үндэсний зөвлөлийн даргын болон хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүний, аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллага нийгмийн даатгалын дээд шатны байгууллагын удирдлага доор тус тус ажиллана.

37.3.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага Эрүүл мэндийн магадлалын зөвлөл, Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчин судлалын төрөлжсөн мэргэшлийн эмнэлэг, Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөлтэй байна.

/Энэ хэсгийн 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчин судлалын төрөлжсөн мэргэшлийн эмнэлэг," гэснийг хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

37.5.Аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын даргыг Төрийн албаны тухай хуульд заасны дагуу сонгон шалгаруулж, нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дарга томилж, чөлөөлнө.

37.6.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын ажилтныг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дарга, аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын ажилтныг тухайн шатны нийгмийн даатгалын байгууллагын дарга тус тус томилж, чөлөөлнө.

37.8.Даатгуулагч, хүн, ажил олгогч, нийгмийн даатгалын байгууллагын хооронд гарсан саналын зөрөө, маргааныг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу хянан шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий Маргаан хянан шийдвэрлэх төв зөвлөл /цаашид "төв зөвлөл" гэх/-ийг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дэргэд, Маргаан хянан шийдвэрлэх салбар зөвлөл /цаашид "салбар зөвлөл" гэх/-ийг аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын дэргэд тус тус ажиллуулна.

37.9.Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнийг эрт илрүүлэх, эмчлэх, нөхөн сэргээх, сувилах, хөдөлмөр зохицуулалт хийх, төрөлжсөн нарийн мэргэжлийн болон нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг үзүүлэх чиг үүрэг бүхий Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчин судлалын төрөлжсөн мэргэшлийн эмнэлгийг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дэргэд ажиллуулна.

37.11.Энэ хуулийн 37.9, 37.10-т заасан эмнэлэг, салбар нэгжийн даргыг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дарга тус тус томилж, чө

38 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын хяналт шалгалт, нийгмийн даатгалын улсын байцаагчийн эрх, үүрэг

38.5.Нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын үндсэн чиг үүргийн нэгжийн дарга, аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын дарга нь нийгмийн даатгалын улсын ахлах байцаагч байна.

38.6.Нийгмийн даатгалын улсын байцаагч нийгмийн даатгалын байгууллагад 2-оос доошгүй жил ажилласан, ёс зүйн зөрчил гаргаагүй, мэргэшсэн, нийгмийн даатгалын улсын байцаагчийн эрх олгох шалгалтад тэнцсэн зэрэг шалгуурыг хангасан байна.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "3-аас доошгүй" гэснийг "2-оос доошгүй" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

38.10.1.хөдөлмөрийн харилцаатай холбоотой баримт бичиг, цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлого, нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулах, төлөхтэй холбогдсон тайлан тэнцэл, санхүүгийн, эрүүл мэндийн магадлалын болон бусад баримтад хяналт шалгалт хийх, тайлбар, лавлагаа гаргуулж авах;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "санхүүгийн" гэсний дараа", эрүүл мэндийн магадлалын" нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

38.10.2.тэтгэвэр, тэтгэмж тогтоох, олгох, хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны эмнэлгийн хуудасны бичилт, олголтын үндэслэл, санхүүгийн баримтад хяналт шалгалт хийх зорилгоор ажил олгогч, банк, санхүү, архив, шүүх, эрүүл мэндийн болон бусад байгууллага, албан тушаалтан, хүнээс тайлбар, лавлагааг үнэ төлбөргүй гаргуулан авах;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "олгох" гэсний дараа "хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний, амаржсаны эмнэлгийн хуудасны бичилт, олголтын үндэслэл, " гэж нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө

38.10.4.илүү олгосон тэтгэвэр, тэтгэмж, эрүүл мэндийн нөхөн сэргээлтийн зардлын төлбөр, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардал, шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт болон нийгмийн даатгалын шимтгэлийн өрийг бүрэн төлж дуусах хүртэлх хугацаанд тэтгэвэр авагч, даатгуулагч, ажил олгогч, хүний банкан дахь данснаас үл маргах журмаар гаргуулах;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар "шимтгэлийн өрийг" гэсний дараа "бүрэн төлж дуусах хүртэлх хугацаанд" гэж нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.

42 дугаар зүйл — Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөл

42.5.Аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын дарга нь салбар зөвлөлийн дарга байна.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль

Тэтгэвэр нь суурь, тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох болон хувийн нэмэлт тэтгэвэр гэсэн 3 давхаргаас бүрдэнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хуримтлал нь сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 7 дахин авснаас бага бол 1 удаа, түүнээс их бол 36-120 сарын хугацаанд сар бүр тэтгэвэр олгох бөгөөд үлдэгдлийг өвлүүлнэ.
Гэрлэлтээ бүртгүүлж 15 ба түүнээс дээш жил хамт амьдарсан суурь тэтгэвэр авагч хосын нэг нь нас барвал үлдсэнийх нь суурь тэтгэврийг 50 хувиар нэмэгдүүлнэ.
Дөрөв ба түүнээс дээш хүүхэд өсгөсөн эмэгтэйн тэтгэвэрт гарах нас төрсөн оноос нь хамаарч 50 наснаас эхлэн 3 сараар нэмэгдсээр 1998 оноос хойш төрсөн бол 55 нас байна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

2 дугаар зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

2.1.7."өндөр насны тэтгэврийн ердийн нас" гэж тухайн даатгуулагчийн төрсөн онд харгалзах өндөр насны тэтгэврийн насыг;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

2.1.8."суурь тэтгэвэр" гэж энэ хуулийн дагуу хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр болон 10-аас доошгүй жил тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн нөхцөлөөр өндөр насны тэтгэвэр авагч ахмад настанд авч байгаа тэтгэврийн хэмжээнээс нь хамааруулан тооцож улсын төсвөөс сар бүр олгох мөнгөн хөрөнгийг;

2.1.9."хуримтлалын тэтгэвэр" гэж энэ хуулийн дагуу тэтгэвэр тогтоолгосон өндөр насны тэтгэвэр авагч, хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр авагчид түүний тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалаас сар бүр, эсхүл нэг удаа олгох мөнгөн хөрөнгийг.

3 дугаар зүйл — Олон давхаргат тэтгэврийн тогтолцоо

3.1.Олон давхаргат тэтгэврийн тогтолцоо нь дараах гурван давхаргаас бүрдэнэ:

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

3.1.1.суурь тэтгэвэр;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

3.1.2.тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр;

3.1.3.хувийн нэмэлт тэтгэвэр.

3.2.Энэ хуулийн 3.1.1-д заасан суурь тэтгэврийн зардлыг улсын төсвөөс, 3.1.2-т заасан тэтгэврийн зардлыг тэтгэврийн даатгалын сан болон улсын төсвөөс санхүүжүүлнэ.

3.3.Энэ хуулийн 3.1.3-т заасан хувийн нэмэлт тэтгэврийн харилцааг Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай хуулиар зохицуулна.

3.4.Суурь тэтгэврийг доор дурдсан насанд хүрсэн тэтгэвэр авагчид олгоно:

3.4.1.энэ хуулийн 5.1.1-д заасан нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгосон өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн өндөр насны тэтгэвэр авагч;

3.4.2.энэ хуулийн 5.1.2, 5.1.3, 5.1.4, 5.1.5, 5.1.6, 5.1.7-д заасан нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгосон эрэгтэй 60 насанд хүрсэн, эмэгтэй 55 насанд хүрсэн өндөр насны тэтгэвэр авагч, мөн насанд хүрсэн хөдөлмөрийн чадвар алдсаны, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авагч.

3.6.Суурь тэтгэврийн үндсэн дүн, суурь тэтгэврийн хэмжээг тооцоход баримтлах тогтмол дүн, шимтгэл төлсөн жил тутамд тооцох дүн, суурь тэтгэврийн дээд хэмжээг Засгийн газар тогтооно.

4 дүгээр зүйл — Тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн төрөл

4.1.Энэ хуулийн 3.1.2-т заасан тэтгэвэр дараах төрөлтэй байна:

4.1.1.өндөр насны;

4.1.2.хөдөлмөрийн чадвар алдсаны;

4.1.3.тэжээгчээ алдсаны.

5 дугаар зүйл — Өндөр насны тэтгэвэр авах эрх

5.1.1.тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нийтдээ 20-иос доошгүй жил төлсөн өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд буюу 65 насанд хүрсэн даатгуулагч;

/Энэ заалтад “төлсөн” гэсний дараа “өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд буюу” гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5.1.3.төрүүлсэн болон гурав хүртэл настайд нь үрчлэн авсан дөрөв ба түүнээс дээш хүүхдээ зургаан нас хүртэл өсгөсөн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 20-иос доошгүй жил төлсөн 55 насанд хүрсэн эмэгтэй;

/Энэ заалтад "50" гэснийг "55" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5.2.Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нийтдээ 10-аас 20 хүртэл жил төлсөн өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн даатгуулагч өндөр насны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгон авах эрхтэй.

/Энэ хэсгийн "энэ хуулийн 5.1.1-д заасан" гэснийг "өндөр насны тэтгэврийн ердийн" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5.4.Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгч даатгуулагчийн өндөр насны тэтгэврийн эрх үүсэх, тэтгэвэр тогтоох харилцааг зөвхөн энэ хуулиар зохицуулна.

5.5.Энэ хуулийн 5.1.3-т заасан өндөр насны тэтгэврийн нас нь 1978 он ба түүнээс өмнө төрсөн даатгуулагчийн хувьд 50 нас, 1979 онд төрсөн даатгуулагчийн хувьд 50 нас 3 сар байна. Цаашид 1980 онд төрсөн даатгуулагчийн хувьд 50 нас 6 сар, 1981 онд төрсөн даатгуулагчийн хувьд 50 нас 9 сар байх бөгөөд тэтгэвэр тогтоолгох насыг даатгуулагчийн төрсөн онд харгалзуулан 3 сараар нэмэгдүүлж, 1998 он ба түүнээс хойш төрсөн даатгуулагчийн хувьд өндөр насны тэтгэврийн нас 55 байна.

6 дугаар зүйл — Өндөр насны тэтгэвэр бодох арга

6.1.2.хуримтлалд үндэслэсэн.

/Энэ заалтын "нэрийн дансны" гэснийг "хуримтлалд үндэслэсэн" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

6.2.Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн 4.1.20-д заасан тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал үүсгэсэн даатгуулагчийн тэтгэврийг бодоход энэ хуулийн 6.1.2-т заасан аргыг хэрэглэнэ.

8 дугаар зүйл — Хуримтлалын тэтгэврийг бодох

8.1.Хуримтлалын тэтгэврийг энэ хуульд заасан нөхцөлөөр өндөр насны тэтгэвэр, хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр тогтоолгосон Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн 29.1-д заасан тэтгэвэр авагч өөрөө хүсвэл доор дурдсаны дагуу олгоно:

8.1.1.нэг удаагийн тэтгэвэр;

8.1.2.хугацаат тэтгэвэр.

8.2.Тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хэмжээ нь тэтгэвэр тогтоолгох үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 7 дахин нэмэгдүүлснээс бага бол энэ хуулийн 8.1.1-д заасан тэтгэврийг нэг удаа олгоно.

8.3.Тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хэмжээ нь тэтгэвэр тогтоолгох үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 7 дахин нэмэгдүүлснээс их бол 36-аас 120 хүртэл сарын хугацаанд энэ хуулийн 8.1.2-т заасан хугацаат тэтгэврийг сар бүр олгоно.

8.5.Энэ хуулийн 8.4-т заасны дагуу бодогдсон хуримтлалын тэтгэврийн хэмжээг тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын хөрөнгө оруулалтын өгөөжийн хувиар нэмэгдүүлэн жил бүр дахин тогтоож, дараа жилийн 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн нэмэгдүүлсэн хуримтлалын тэтгэврийг олгоно.

8.6.Хуримтлалын тэтгэвэр авагч нас барвал түүний тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын зарцуулагдаагүй үлдэгдлийг хууль ёсны өв залгамжлагчид нь өвлүүлнэ.

8.7.Хуримтлалын тэтгэврийг тогтоож, олгохтой холбогдсон харилцааг зохицуулсан журмыг Засгийн газар батална.

9 дүгээр зүйл — Суурь тэтгэврийн тусгай зохицуулалт

9.1.Доор дурдсан нөхцөл хангасан суурь тэтгэвэр авагчийн нөхөр, эсхүл эхнэр нас барсан тохиолдолд эхнэр, эсхүл нөхрийн авч байгаа суурь тэтгэврийн хэмжээг 50 хувиар нэмэгдүүлэн олгоно:

/Энэ хэсгийн "Энэ хуулийн дагуу өндөр насны тэтгэвэр авч байсан тэтгэвэр авагч нас барсан тохиолдолд доор дурдсан нөхцөлийг хангасан түүний нөхөр, эсхүл эхнэрийн өндөр насны тэтгэврийг нэмэгдүүлнэ:" гэснийг "Доор дурдсан нөхцөл хангасан суурь тэтгэвэр авагчийн нөхөр, эсхүл эхнэр нас барсан тохиолдолд эхнэр, эсхүл нөхрийн авч байгаа суурь тэтгэврийн хэмжээг 50 хувиар нэмэгдүүлэн олгоно:" гэж2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9.1.1.Гэр бүлийн тухай хуулийн 8.1, 73.1, 74.1-д зааснаар бүртгүүлсэн;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "7.1"-д гэснийг "8.1, 73.1, 74.1-д" гэж өөрчлөлт оруулсан 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9.1.2.15 ба түүнээс дээш жил хамт амьдарсан.

/Энэ заалтын "20" гэснийг "15" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9.1.3.нөхөр, эхнэр хоёулаа суурь тэтгэвэр авагч байх.

9.2.Энэ хуулийн 9.1-д заасан тэтгэврийн нэмэгдлийн хэмжээ нь нас барсан тэтгэвэр авагчийн авч байсан тэтгэврийн 20 хувьтай тэнцүү байна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9.3.Энэ хуулийн 9.1-д заасан суурь тэтгэврийн нэмэгдлийг тэтгэвэр авагчийн нас барсны дараагийн 2 дахь сараас эхлэн олгоно.

/Энэ хэсгийн "9.2-т заасан" гэснийг "9.1-д заасан суурь" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9.4.Энэ хуулийн 9.1-д заасан нас барсан тэтгэвэр авагч нь 1995 оноос өмнө тэтгэвэр тогтоолгон авч байсан бол түүний нөхөр, эсхүл эхнэрт олгох тэтгэврийн нэмэгдлийн зардлыг улсын төсвөөс хариуцна.

16 дугаар зүйл — Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авах эрх

16.1.4.тэжээгчийг нас барахын өмнө өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн, эсхүл хөдөлмөрийн чадвараа 50 ба түүнээс дээш хувиар алдаж хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон эхнэр, нөхөр, тэжээн тэтгэх өөр хүнгүй эцэг, эх.

/Энэ заалтын "энэ хуулийн 5.1.1-д заасан" гэснийг "өндөр насны тэтгэврийн ердийн" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

18 дугаар зүйл — Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр олгох хугацаа, нөхөн олгох

18.1.Тэжээгчээ алдсаны тэтгэврийг хүүхдэд 19 нас хүртэл, хөдөлмөрийн чадвараа алдсан иргэнд хөдөлмөрийн чадвар нь сэргээгдэх хүртэл, өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн иргэнд нас барсны дараагийн сарыг дуустал тус тус олгоно.

20 дугаар зүйл — Тэтгэвэр тогтоолгох цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг тодорхойлох

20.1.Тэтгэвэр тогтоолгох сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг тодорхойлохдоо даатгуулагчийн тэтгэвэр тогтоолгохын өмнөх тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 10 жилд шимтгэл төлсөн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын нийлбэрийг 120-д хувааж бодно.

/Энэ хэсгийн "5" гэснийг "10", мөн хэсгийн “60” гэснийг “120” гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

/Энэ хэсэгт "даатгуулагчийн" гэсний дараа "тэтгэвэр тогтоолгохын өмнөх" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

20.2.Даатгуулагч 10 жилээс доош хугацаанд шимтгэл төлсөн байх нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгох тохиолдолд тэтгэвэр тогтоолгох сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг тодорхойлохдоо шимтгэл төлсөн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын нийлбэрийг түүний шимтгэл төлсөн нийт сарын тоонд хувааж бодно.

/Энэ хэсгийн "5" гэснийг "10" гэж 2026 рны 07 дугаар 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө /

20.5.Энэ хуулийн 20.1-д заасан тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан жил нь 2027, 2028 онд 5 жил, 2029 онд 6 жил, 2030 онд 7 жил, 2031 онд 8 жил, 2032 онд 9 жил байх бөгөөд 2033 он ба түүнээс хойш 10 жил байна.Тэтгэвэр тогтоолгох сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг тодорхойлохдоо 2027, 2028 онд даатгуулагчийн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 5 жилийн нийлбэрийг 60-д, 2029 онд 6 жилийн нийлбэрийг хэрэв 70 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 70-д, 71 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн сарын тоонд, 2030 онд 7 жилийн нийлбэрийг хэрэв 80 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 80-д, 81 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн сарын тоонд, 2031 онд 8 жилийн нийлбэрийг хэрэв 90 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 90-д, 91 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн сарын тоонд, 2032 онд 9 жилийн нийлбэрийг хэрэв 100 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 100-д, 101 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн сарын тоонд, 2033 он ба түүнээс хойш 10 жилийн нийлбэрийг хэрэв 110 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 110-т, 111 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн сарын тоонд тус тус хуваана.

20.6.Энэ хуулийн 20.2-т заасан шимтгэл төлсөн жил нь 2027, 2028 онд 5 жилээс доош, 2029 онд 6 жилээс доош, 2030 онд 7 жилээс доош, 2031 онд 8 жилээс доош, 2032 онд 9 жилээс доош байх бөгөөд 2033 он ба түүнээс хойш 10 жилээс доош байна.Тэтгэвэр тогтоолгох сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг тодорхойлохдоо 2027, 2028 онд даатгуулагчийн цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 5 жилийн нийлбэрийг шимтгэл төлсөн сарын тоонд, 2029 онд 6 жилийн нийлбэрийг хэрэв 60 ба түүнээс доош сар төлсөн бол 60-д, 61 ба түүнээс дээш сар төлсөн бол шимтгэл төлсөн

27 дугаар зүйл — Тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлэх

27.1.Нийгмийн даатгалын сангаас олгож байгаа тэтгэврийн хэмжээг өмнөх оны инфляцын жилийн дундаж түвшинтэй уялдуулж жил бүрийн 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн нэмэгдүүлнэ.

/Энэ хэсгийн "Тэтгэвэр авагчийн" гэснийг "Нийгмийн даатгалын сангаас олгож байгаа" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль

Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг нийт 24 сар, үүнээс сүүлийн 12 сар шимтгэл тасралтгүй төлсөн бөгөөд ажил идэвхтэй хайж байгаа тэтгэврийн насанд хүрээгүй иргэнд олгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Тэтгэмжийн хэмжээг сүүлийн 12 сарын дундаж орлогоос шимтгэл төлсөн хугацаанаас хамааруулан 50-70 хувиар тооцно.
Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ажлаас чөлөөлөгдсөн бол ажлын 76 өдөр, харин өөрийн хүсэлтээр гарсан бол ажлын 55 өдрөөр тооцож олгохоор зохицуулжээ.
Урьд нь тэтгэмж авсан бол дахин 12 сар, үүнээс сүүлийн 9 сард нь шимтгэл тасралтгүй төлснөөр ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрх дахин үүснэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

2 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмж, хөнгөлөлт, шимтгэлийн төлбөр

2.1.Тэтгэмжийн даатгалын сангаас дараах тэтгэмж, шимтгэлийн төлбөр, хөнгөлөлтийг олгоно:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

2.1.1.хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны;

2.1.2.жирэмсний болон амаржсаны;

2.1.3.нас барсан даатгуулагчийн гэр бүлийн гишүүнд олгох;

2.1.4.гурав хүртэлх насны хүүхдээ асарч байгаа сайн дураар даатгуулагч эхийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийн төлбөр.

2.1.5.ажилгүйдлийн тэтгэмж;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

2.1.6.шимтгэлийн хөнгөлөлт.

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

9 дүгээр зүйл — Ажилгүйдлийн тэтгэмж авах, шимтгэлийн хөнгөлөлт эдлэх эрх

9.1.Ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэлийг нийтдээ 24 сар ба түүнээс дээш хугацаанд, үүнээс ажилгүй болохын өмнөх сүүлийн 12 сар тасралтгүй төлсөн, хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан байгууллагад бүртгэлтэй, ажил идэвхтэй хайж байгаа Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуульд заасан өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрээгүй даатгуулагч ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрхтэй.

9.2.Ажилгүйдлийн тэтгэмж урьд нь авсан даатгуулагч ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэлийг дахин 12 сар, үүнээс ажилгүй болохын өмнөх 9 сар тасралтгүй төлсөн бол ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрх дахин үүснэ.

10 дугаар зүйл — Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн хэмжээ

10.1.Даатгуулагчид олгох ажилгүйдлийн тэтгэмжийг түүний шимтгэл төлсөн хугацааг харгалзан ажилгүй болохын өмнөх шимтгэл төлсөн сүүлийн дараалсан 12 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас дараах хувь хэмжээгээр тооцож олгоно:

| Ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэл төлсөн хугацаа /сараар/ | Тэтгэмж бодох хэмжээ /хувиар/

1. | 24-59 | 50

2. | 60-119 | 55

3. | 120-179 | 60

4. | 180 ба түүнээс дээш | 70

10.2.Энэ хуулийн 9.3-т заасан даатгуулагчийн ажилгүйдлийн тэтгэмжийг түүний шимтгэл төлж ажилласан сүүлийн 12 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас энэ хуулийн 10.1-д заасан хувь хэмжээгээр тооцно.

11 дүгээр зүйл — Ажилгүйдлийн тэтгэмж олгох

11.1.Даатгуулагчид ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ажлаас чөлөөлөгдсөний дараагийн өдрөөс эхлэн ажлын 76 өдрөөр, харин өөрийн хүсэлтээр ажлаас чөлөөлөгдсөн бол ажлын 55 өдрөөр тооцож олгоно.

13 дугаар зүйл — Шимтгэлийн хөнгөлөлт

13.1.Даатгуулагчийг тогтвор суурьшилтай ажиллуулан 3 жил дараалан тэтгэмжийн даатгалын сангаас ажилгүйдлийн тэтгэмж гаргуулаагүй, Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлсэн ажил олгогчийн сүүлийн жилд төлсөн ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэлийн 15 хувиар тооцож, ажил олгогчид 3 жил тутамд нэг удаа шимтгэлийн хөнгөлөлт үзүүлнэ.

17 дугаар зүйл — Тусгай зохицуулалт

17.2.Энэ хуулийн 17.1-д заасан тусгай хуулиар зохицуулах санхүүгийн дэмжлэг, тэтгэмжид зарцуулах хөрөнгийг тэтгэмжийн даатгалын сан болон улсын төсвөөс хариуцна.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай хууль

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны эсхүл тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авагч өндөр насны ердийн насанд хүрмэгц суурь тэтгэвэр давхар авах эрх үүснэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны нэг өдрийн тэтгэмжийг тооцохдоо сарын дундаж цалин хөлс болон түүнтэй адилтгах орлогыг 21 хоногт хувааж тодорхойлно.
Хөдөлмөрийн чадвар алдалтаас сэргийлэх, сэргээн засах эмнэлгийн үзлэг, шинжилгээ, гэрээр асрах үйлчилгээ болон эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний зардлыг хуулийн дагуу олгоно.
Эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний зардлыг батлагдсан жишиг үнээр 3 жил тутамд нэг удаа олгох бөгөөд эрүүл мэндийн даатгал эсхүл халамжийн сангаас авсан бол давхардуулахгүй.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

2 дугаар зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

2.1.2."эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүн" гэж Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн тухай хуулийн 4.1.10.в-д заасныг;

[ХҮЧИНГҮЙ: 2.1.3."протез" гэж Эрүүл мэндийн тухай хуулийн 3.1.16-д заасныг;]

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

3 дугаар зүйл — Үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлого, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчин

3.4.Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувь, хугацааг магадлах, хөдөлмөр зохицуулалт хийхэд баримтлах өвчний жагсаалтыг хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын болон эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүд хамтран батална.

4 дүгээр зүйл — Даатгуулагчид олгох тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр, ажил олгогчид үзүүлэх хөнгөлөлт, чөлөөлөлт

4.1.7.даатгуулагчийн эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн сэргээн засах зардлын төлбөр;

4¹ дүгээр зүйл — Суурь тэтгэвэр олгох

4¹.1.Энэ хуулийн дагуу хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгосон бөгөөд Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуульд заасан өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн тэтгэвэр авагчид мөн хуулийн 2 дугаар зүйлийн 2.1.8-д заасан суурь тэтгэвэр олгоно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар баталсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./ нэмэлт өөрчлөлт оруулсан /

4¹.2.Энэ хуулийн 4¹.1 дэх хэсэгт заасан тэтгэвэр авагчид суурь тэтгэвэр олгох харилцааг Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн холбогдох заалтаар зохицуулна.

5 дугаар зүйл — Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр авах эрх, тэтгэврийн хэмжээ

5.4.1.даатгуулагч 12 сар ба түүнээс дээш хугацаанд нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн бол түүний хөдөлмөрийн чадвар алдахын өмнөх сүүлийн 12 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын нийлбэрийг 12-т хуваасан хэмжээгээр;

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

9 дүгээр зүйл — Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж авах эрх, тэтгэмжийн хэмжээ, олгох хугацаа

9.3.4.энэ хуулийн 9.3.1, 9.3.2, 9.3.3-т заасны дагуу тооцсон сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогыг 21-д хувааж хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж бодох нэг өдрийн дундаж цалин хөлсийг.

13 дугаар зүйл — Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ

13.1.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагаанд дараах арга хэмжээг хамааруулна:

13.1.1.үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын үйл ажиллагаа, хууль тогтоомжтой холбоотой мэдээлэл, зөвлөгөө өгөх сургалт, сурталчилгаа;

13.1.2.үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх талаар даатгуулагч, ажил олгогчид зориулсан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн сургалт;

13.1.3.хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн нөхцөлийг сайжруулах арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн, шинэ техник, технологи, инновац нэвтрүүлсэн, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх сайн туршлагыг сурталчлах;

13.1.4.үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний шалтгаан, нөхцөлийг судлах, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн техникийн зохицуулалтыг боловсруулах, урьдчилан сэргийлэлтийн талаарх бодлого, шийдвэр, хэрэгжилтийг үнэлэхэд чиглэсэн судалгаа, эрдэм шинжилгээ, хяналт, шинжилгээ, эрсдэлийн үнэлгээ.

13.2.Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардлын төлбөр нь үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангийн тухайн жилийн шимтгэлийн орлогын 3 хувиас хэтрэхгүй байна.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөот оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

13.3.Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг зохион байгуулах байгууллагыг сонгох, арга хэмжээний зардлын төлбөрийг санхүүжүүлэх, хяналт тавихтай холбогдсон харилцааг зохицуулсан журмыг хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл батална.

/Энэ бүлгийн гарчигт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

14 дүгээр зүйл — Эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн сэргээн засах зардлын төлбөр

14.1.1.хөдөлмөрийн чадварыг нөхөн сэргээхтэй холбогдсон эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

14.1.4.мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний онош баталгаажуулах, хөдөлмөрийн чадвар алдалтыг тогтоохтой холбоотой эмнэлгийн үзлэг, шинжилгээний;

14.1.5.хордлого, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний шалтгаан, онош баталгаажуулахтай холбоотой хөдөлмөрийн нөхцөлийг судлан тогтоох хэмжилт, лабораторийн шинжилгээний;

14.1.6.хөдөлмөрийн чадвар алдсан даатгуулагчид үзүүлэх хөдөлмөрийн сэргээн засах, гэрээр асрах, сувилах болон хувилбарт тусламж үйлчилгээний;

14.1.7.даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадварыг хадгалах, сэргээн засах төлөвлөгөө боловсруулах, эмчилгээ, сувилгааны хэрэгцээг тодорхойлох, үр дүнг хянахад чиглэсэн эмнэлгийн хяналтын үзлэг, шинжилгээний.

14.2.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангаас олгох эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний жишиг үнийг хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын болон эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүд хамтран батална.

14.3.Эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний зардлын төлбөрийг энэ хуулийн 14.2-т заасны дагуу баталсан жишиг үнийг баримтлан 3 жил тутамд нэг удаа олгоно.

14.4.Төрөлжсөн мэргэшлийн эмнэлгийн байгууллагын дүгнэлтийн дагуу зайлшгүй шаардлагаар эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүнийг гадаад улсад хийлгэсэн бол түүний зардлын төлбөрийг энэ хуулийн 14.2-т заасны дагуу баталсан эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний жишиг үнийг баримтлан 3 жил тутамд нэг удаа олгож болно.

14.5.Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвараа алдсан даатгуулагч эрүүл мэндийн даатгалын сангаас, эсхүл нийгмийн халамжийн сангаас эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүний зардлын төлбөрийг гаргуулсан бол үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангаас зардлын төлбөрийг давхардуулан олгохгүй.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль

Цэргийн тэтгэвэр авагчид өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрснээр суурь тэтгэврийг нэмж авах эрхтэй болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хоёулаа суурь тэтгэвэр авдаг, 15 ба түүнээс дээш жил хамт амьдарсан гэр бүлийн нэг нь нас барвал үлдсэн хүнд суурь тэтгэврийг 50 хувиар нэмэгдүүлэн олгоно.
Нас барсан ханийн суурь тэтгэврийн энэхүү 50 хувийн нэмэгдлийг дараагийн 2 дахь сараас нь эхлэн олгохоор зохицууллаа.
Цэргийн тэтгэвэр авч буй хүн ажил хөдөлмөр эрхэлбэл хуульд заасан өндөр насны тэтгэврийн насанд хүртлээ нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

3 дугаар зүйл — Цэргийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн төрөл

1.Цэргийн тэтгэвэр дор дурдсан төрөлтэй байна:

1/ цэргийн жинхэнэ алба болон тагнуул, төрийн тусгай хамгаалалт, цагдаа, шүүх шинжилгээний болон авлигатай тэмцэх, онцгой байдлын асуудал эрхэлсэн болон шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад алба хаасан тэтгэвэр /цаашид "цэргийн алба хаасны тэтгэвэр" гэх/;

/Энэ заалтад 2022 оны 12 дугаар сарын 23-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ заалтад 2005 оны 5 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмэлт орсон/

/Энэ заалтад 2009 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/

/Энэ заалтад 2010 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

/Энэ заалтад 2014 оны 01 дүгээр сарын 24-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/

/Энэ заалтад 2020 оны 05 дугаар сарын 14-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

2/ хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр;

/Энэ заалтад 2010 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

3/ тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр.

4/суурь тэтгэвэр.

2.Цэргийн тэтгэмж дор дурдсан төрөлтэй байна:

1/ хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж;

2/ нас барагчийн ар гэрт олгох тэтгэмж;

/Энэ заалтад 2010 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

3/ нэг удаагийн тэтгэмж;

4/ жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж.

/Энэ заалтыг 2008 оны 5 дугаар сарын 08-ны өдрийн хуулиар нэмсэн/

8 дугаар зүйл — Цэргийн алба хаасны тэтгэвэр авах эрх

1.Цэргийн алба хаагч нь дор дурдсан үндэслэлээр нас харгалзахгүйгээр цэргийн алба хаасны тэтгэвэр тогтоолгон авах эрхтэй:

/Энэ хэсэгт 2016 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

1/ 25-аас доошгүй жил алба хаасан эрэгтэй;

2/ 20-оос доошгүй жил алба хаасан эмэгтэй;

3/ байлдааны нисдэг тэрэгний нисгэгчээр 23-аас доошгүй жил цэргийн алба хаасан;

4/ байлдааны тийрэлтэт сөнөөгч онгоцны жинхэнэ нисгэгчээр 20-оос доошгүй жил цэргийн алба хаасан.

2.Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хугацааг хангаагүй боловч 10-аас доошгүй жил цэргийн алба хаасан цэргийн алба хаагч дор дурдсан шалтгаанаар чөлөөлөгдсөн бол цэргийн алба хаах насны хязгаарт хүрээд цэргийн алба хаасны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгож авах эрхтэй:

/Энэ хэсэгт 2023 оны 12 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2016 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

1/ орон тоо, зохион байгуулалтын өөрчлөлтөөр;

2/ биеийн эрүүл мэндээр;

3/ цэргийн алба хаах нас хэтэрч.

3.Цэргийн алба хаах насны хязгаарыг энэ хуулийн 3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1-д заасан байгууллагын эрх зүйн байдлыг зохицуулсан хуулиар, тусгайлан зохицуулаагүй бол Цэргийн албаны тухай хуульд заасныг мөрдөнө.

4.Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.1-д заасан өндөр насны тэтгэврийн ердийн насанд хүрсэн энэ хуулийн дагуу цэргийн алба хаасны тэтгэвэр, хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгосон тэтгэвэр авагчид Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 2.1.8-д заасан суурь тэтгэвэр олгоно.

5.Энэ хуулийн 8 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан тэтгэвэр авагчид суурь тэтгэвэр олгох харилцааг Нийгм

9 дүгээр зүйл — Цэргийн алба хаасны тэтгэврийн хэмжээ, нэмэгдэл

1.Цэргийн алба хаасны тэтгэврийг тэтгэвэр тогтоолгогчийн сарын дундаж цалин хөлсний 80 хувиар тогтооно.

/Энэ хэсэгт 2010 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

2.Энэ хуулийн 8 дугаар зүйлд заасан хугацаанаас илүү алба хаасан жил тутамд 1.5, сар тутамд 0.125 хувиар цэргийн алба хаасны тэтгэвэр тогтоолгосон цалин хөлснөөс тооцож нэмэгдэл олгоно.

/Энэ хэсгийг 2017 оны 1 дүгээр сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/

3.Энэ хуулийн 8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан тэтгэврийн доод хэмжээ нь тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 75 хувиас багагүй байхаар, мөн зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан тэтгэврийн доод хэмжээ нь мөн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 50 хувиас багагүй байхаар Засгийн газар тогтооно.

/Энэ хэсгийг 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан../

4.Цэргийн алба хаасны тэтгэвэр тогтоолгосон боловч 12 сараас доошгүй хугацаанд ажил, хөдөлмөр эрхэлж, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн тэтгэвэр авагч хүсэлтээ гаргасан тохиолдолд тэтгэврийн хэмжээг анхны тэтгэвэр тогтоолгосон дундаж цалингаас бодож энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хувиар өөрчлөн тогтооно.

/Энэ хэсгийг 2003 оны 6 дугаар сарын 12-ны өдрийн хуулиар нэмсэн/

5.Энэ зүйлийн 4 дэх хэсгийн заалт 1995 оноос хойш нийгмийн даатгалын шимтгэл төлж ажил, хөдөлмөр эрхэлсэн тэтгэвэр авагчид хамаарна.

/Энэ хэсгийг 2003 оны 6 дугаар сарын 12-ны өдрийн хуулиар нэмсэн, 2008 оны 5 дугаар сарын 08-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон/

6.Доор дурдсан нөхцөл хангасан суурь тэтгэвэр авагчийн нөхөр, эсхүл эхнэр нас барсан тохиолдолд эхнэр, эсхүл нөхрийн авч байгаа суурь тэтгэврийн хэмжээг 50 хувиар нэмэгдүүлэн олгоно:

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөн

2/15 ба түүнээс дээш жил хамт амьдарсан;

3/Нөхөр, эхнэр хоёулаа суурь тэтгэвэр авагч байх.

7.Энэ хуулийн 6 дахь хэсэгт заасан суурь тэтгэврийн нэмэгдлийг тэтгэвэр авагчийн нас барсны дараагийн 2 дахь сараас эхлэн олгоно.

8.Энэ хуульд заасны дагуу тэтгэвэр тогтоолгосон тэтгэвэр авагч ажил олгогч, хүнтэй хөдөлмөрийн гэрээ, ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажиллаж байгаа тохиолдолд Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1.2-т заасан насанд хүртэл Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.1, 6.1.2, 6.1.4-т заасан нийгмийн даатгалын төрөлд албан журмаар даатгуулна.

9.Ни

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Иргэний хууль

Хүүхдийн хувийн хөрөнгийг эцэг, эх нь зөвхөн хүүхдийн эрх ашигт нийцүүлэн ашиглах үүрэгтэй бөгөөд өөрсдийн өр төлбөрийг төлөхөд зарцуулахыг хориглоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэр бүлийн дундын хөрөнгийг хуваахдаа хүүхдийн ашиг сонирхол, эрүүл мэнд, оруулсан хөрөнгө оруулалт болон өр төлбөрийг харгалзан шүүх ногдох хэсгийг өөрчлөх, олгохгүй байхаар шийдэж болно.
Гэрлэх гэж буй хүмүүс болон эхнэр, нөхөр хөрөнгийн харилцаагаа гэрлэлтийн гэрээгээр зохицуулах, харилцан тохиролцож өөрчлөх, дуусгавар болгох боломжтой.
Хүүхдээ 18 нас хүртэл нь тэжээн тэтгэх үүргээ биелүүлээгүй нь шүүхээр тогтоогдсон бол гэрээслэлээр эрх олгоогүй л бол тэр хүнийг нас барахад өвийг нь хуулиар өвлөх эрхээ алдана.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

127 дугаар зүйл — Гэр бүлийн гишүүний хуваарьт хөрөнгө

127.3.Хүүхдийн хуваарьт хөрөнгийг эцэг, эх нь түүний эрх, ашиг сонирхолд нийцүүлэн ашиглах үүргийг хүлээнэ.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

127.4.Гэр бүлийн гишүүд өөрөөр тохиролцоогүй бол тэдгээр нь хувийн үйл ажиллагаатай холбогдсон үүргээ өөрийн хуваарьт эд хөрөнгөөрөө хариуцна.

/Энэ хэсгийн дугаарт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

127.5.Хүүхдийн хуваарьт хөрөнгөөр эцэг, эхийн бусдын өмнө хүлээх үүргийг барагдуулах, нөхөн төлүүлэхийг хориглоно.

129 дүгээр зүйл — Гэр бүлийн дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгөөс гишүүнд ногдох хэсгийг тодорхойлох

129.3.Гэрлэлт дуусгавар болсонтой холбоотойгоор гэр бүлийн нэг гишүүнд ногдох эд хөрөнгийг тодорхойлохдоо хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхол, гэрлэгчдийн эрүүл мэндийн байдал болон хуульд заасан бусад нөхцөлийг харгалзан шүүх өөрөөр тогтоож болно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

129.4.Энэ хуулийн 129.3-т зааснаас бусад гэр бүлийн гишүүнд ногдох эд хөрөнгийн хэсгийг тодорхойлохдоо гэр бүлийн хамтран өмчлөх дундын эд хөрөнгө бий болгоход оруулсан түүний хөдөлмөрийн оролцоо, оруулсан хөрөнгө оруулалт, өр төлбөр, хөрөнгийн хэмжээг харгалзан багасгах, эсхүл олгохгүй байхаар шүүх шийдвэрлэж болно.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "хөрөнгийн хэмжээг" гэсний өмнө "оруулсан хөрөнгө оруулалт, өр төлбөр," гэж нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

132 дугаар зүйл — Гэрлэлтийн гэрээ

132.1.Гэрлэхийг хүсэгчид болон гэрлэгчид эд хөрөнгийн эрх, үүргийг зохицуулах гэрлэлтийн гэрээг харилцан тохиролцсоны үндсэн дээр байгуулж болох бөгөөд энэхүү гэрээг байгуулахад Гэр бүлийн тухай хуульд заасан шаардлагыг хангах үүрэгтэй.

133 дугаар зүйл — Гэрлэлтийн гэрээг өөрчлөх, дуусгавар болох

133.1.Гэрлэлт хүчин төгөлдөр байх хугацаанд гэрлэгчид харилцан тохиролцож гэрлэлтийн гэрээнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, дуусгавар болгож болно.

133.2.Гэрлэгчдийн хэн нэгний гаргасан нэхэмжлэлийн дагуу гэрлэлтийн гэрээг цуцлах, эсхүл энэ хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу бүхэлд нь хүчингүй болгох эсэх асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ

517 дугаар зүйл — Өвлөх эрхээ алдах

517.3.Өвлүүлэгчийг 18 насанд хүртэл тэжээн тэтгэх үүргээ биелүүлээгүй нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол өвлөх гэрээслэлд өөрөөр заагаагүй тохиолдолд уг этгээд хуульд заасан өвлөх эрхээ алдана.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль

Хүүхдийн тэтгэлгээ 3 сараас дээш хугацаагаар төлөөгүй бол энэ тухай мэдээллийг зээлийн мэдээллийн санд нийлүүлнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хүүхдийн тэтгэлэг төлөх үүргээ хугацаанд нь биелүүлээгүй төлбөр төлөгчийн мэдээлэл нээлттэй байна.
Тэжээн тэтгэх үүргээ 2 сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй, төлөхөөс зайлсхийсэн эсвэл хөрөнгөө нуусан бол гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

44 дүгээр зүйл — Иргэний шийдвэр гүйцэтгэлийг баталгаажуулах арга хэмжээ

44.2.18.хүүхдийн тэтгэлэг төлөх үүргээ гурван сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй бол зээлийн мэдээллийн санд энэ талаарх мэдээллийг нийлүүлэх;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

/Энэ заалтад дугаарт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

44.2.19.хуульд заасан бусад.

/Энэ заалтын дугаарт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

/Энэ заалтад дугаарт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

47 дугаар зүйл — Төлбөртэй этгээдийн бүртгэл

47.3.Хүүхдийн тэтгэлэг төлөх үүргээ хугацаанд нь биелүүлээгүй төлбөр төлөгчийн энэ хуулийн 47.1-д заасан мэдээлэл нээлттэй байна

59 дүгээр зүйл — Гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх

59.1.Тавин сая төгрөгөөс дээш хөрөнгийн шаардлага бүхий гүйцэтгэх баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй, эсхүл тэжээн тэтгэх үүргээ хоёр сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг дараах үндэслэлээр түдгэлзүүлж болно:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар " 3 сараас дээш хугацаагаар" гэснийг "хоёр сараас дээш хугацаагаар" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

59.1.1.эрэн сурвалжлагдаж байгаа, эсхүл төлбөр төлөхөөс санаатай зайлсхийсэн;

59.1.2.хөрөнгөө нуун дарагдуулсан;

59.1.3.төлбөр төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор гадаад улсад оргон зайлж болзошгүй.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч нь гэрлэгчидтэй хамтарсан болон ганцаарчилсан уулзалт хийж, салах болсон шалтгааныг тодруулан, гарах үр дагаврыг нь тайлбарлаж өгнө.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэр бүлийг эвлэрүүлэх ажиллагаанд өмгөөлөгч, нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйч болон сурган хүмүүжүүлэгчийг татан оролцуулж, мэргэжлийн зөвлөгөө өгүүлнэ.
Эвлэрүүлэн зуучлагчийн зүгээс гэр бүлийн хосуудыг шаардлагатай сургалт болон мэргэжлийн зөвлөгөө, холбогдох үйлчилгээнд хамруулж дэмжлэг үзүүлнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

32 дугаар зүйл — Гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргааныг эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа

32.4.Шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагч гэрлэгчдийг эвлэрүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж дараах арга хэмжээг авна:

32.4.1.гэрлэгчидтэй хамтарсан болон ганцаарчилсан уулзалт хийж, гэрлэлт цуцлуулах болсон шалтгаан үндэслэлтэй эсэхийг тогтоох, гэрлэлт цуцалснаас үүсэх үр дагаврыг тайлбарлах;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

32.4.2.өмгөөлөгч, нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйч, сурган хүмүүжүүлэгчийг оролцуулж, гэрлэгчдэд зөвлөгөө өгөх;

32.4.3.гэрлэгчдийг шаардлагатай сургалт, мэргэжлийн зөвлөгөө, үйлчилгээнд хамруулах.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Хүүхэд хамгааллын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс эхлэн «асралт гэр бүл» гэдэг ойлголтод асран хамгаалалт, харгалзан дэмжлэг шаардлагатай хүүхдийг гэрээгээр асран халамжилж буй төрөл садан биш гэр бүлийг албан ёсоор хамааруулна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Үүнд гэр бүлээсээ тусгаарлагдсан, эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхдийг гэрээнд заасан хугацаанд гэртээ авч асарч буй садан төрлийн бус гэр бүл багтана.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.12."асралт гэр бүл" гэж энэ хуульд заасан үндэслэлээр гэр бүлээсээ тусгаарлагдсан эрсдэлт нөхцөлд байгаа болон Гэр бүлийн тухай хуулийн 54.1, 54.2-т заасан асран хамгаалалт, харгалзан дэмжлэг шаардлагатай хүүхдийг гэрээнд заасан хугацаанд асран халамжилж байгаа хүүхдийн төрөл, садны биш гэр бүлийг;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "болон Гэр бүлийн тухай хуулийн 54.1, 54.2-т заасан асран хамгаалалт, харгалзан дэмжлэг шаардлагатай " гэж нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд «гэр бүлийн гишүүн» гэдгийг Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.6-д заасан тодорхойлолтоор ойлгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

«Садангийн хүн» гэдэг ойлголтыг Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.9-д зааснаар, харин «төрлийн хүн» гэдгийг мөн хуулийн 4.1.11-д зааснаар тус тус тодорхойлно.
Шүүхийн хэлэлцүүлэг, хуралдааны мэтгэлцээнд тэгш эрхтэй оролцож байр сууриа хамгаалах оролцогчид болон яллах, өмгөөлөх талыг хуулиар «талууд» гэж нэрлэнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

1.4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

1.4."гэр бүлийн гишүүн" гэж Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.6-д заасныг;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "3.1.6-д" гэснийг "4.1.6-д" гэж өөрчлөлт оруулсан 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

1.19."садангийн хүн" гэж Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.9-д заасныг;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "3.1.6-д" гэснийг "4.1.9-д" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

"1.20."талууд" гэж шүүхийн хэлэлцүүлэг, шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг, шүүх хуралдааны мэтгэлцээнд тэгш эрхтэй оролцож, санал, хүсэлтийнхээ үндэслэлийг тайлбарлах, танилцуулах оролцогч, эсхүл яллах, өмгөөлөх чиг үүргийг хэрэгжүүлэгчийг;

/Энэ заалтыг 2025 оны 06 дугаар сарын 27-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

1.22."төрлийн хүн" гэж Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.11-д заасныг;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "3.1.5-д" гэснийг "4.1.11-д" гэж өөрчлөлт оруулсан 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Зөрчлийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)

Хүүхдээс тусдаа амьдарч байгаа эцэг, эх хүүхэдтэйгээ уулзах үүргээ удаа дараа биелүүлээгүй бол хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Тусдаа амьдарч буй эцэг эсхүл эхийн хүүхэдтэйгээ уулзах эрх, үүргээ хэрэгжүүлэхэд нь удаа дараа саад учруулсан тохиолдолд хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.
Хүүхдээ үе тэнгийн дээрэлхэлт үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх болон хуулиар хүлээсэн асран хамгаалах, тэжээн тэтгэх үүргээ биелүүлээгүй бол хүнд хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх төгрөгийн торгууль ногдуулна.
Согтууруулах ундаагаар шагнаж урамшуулах, цалин орлуулах, эсхүл төсвийн болон төрийн өмчит компанийн мөнгөөр архи худалдан авбал хүнийг хоёр зуун нэгж, хуулийн этгээдийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх төгрөгөөр торгоно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

6.5 дугаар зүйл — Согтууруулах ундааны эргэлтэд хяналт тавих, архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хууль зөрчих

12.Согтууруулах ундааг импортлох, экспортлохдоо нэр заасан боомтоор улсын хил нэвтрүүлэх журам зөрчсөн бол зөрчил үйлдэхэд ашигласан эд зүйл, хэрэгсэл, хууль бусаар олсон хөрөнгө, орлогыг хурааж хүнийг таван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг таван мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ хэсгийг 2022 оны 7 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

13.Согтууруулах ундаа импортлохдоо дээжийг гаалийн байгууллагаар урьдчилан шинжилгээ хийлгүүлээгүй, эсхүл гаалийн эрүүл ахуйн хяналт, шалгалт хийлгүүлээгүй бол зөрчил үйлдэхэд ашигласан эд зүйл, хэрэгсэл, хууль бусаар олсон хөрөнгө, орлогыг хурааж, тусгай зөвшөөрлийг хүчингүй болгож хүнийг таван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг таван мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ хэсгийг 2022 оны 7 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

14.Согтууруулах ундаагаар шагнаж урамшуулсан, эсхүл цалин хөлс орлуулж олгосон, эсхүл хуульд зааснаас бусад тохиолдолд төрийн өмчит компани, улсын төсвөөс, эсхүл орон нутгийн төсвөөс санхүүждэг байгууллагын хөрөнгөөр согтууруулах ундаа худалдан авсан бол хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ хэсгийг 2022 оны 7 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

15.Согтууруулах ундааны хэрэглээг нэмэгдүүлэх зорилгоор хуулиар хориглосон үйл ажиллагааг явуулсан бол зөрчил үйлдэхэд ашигласан эд зүйл, хэрэгсэл, хууль бусаар олсон хөрөнгө, орлогыг хурааж, хүнийг таван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг таван мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээни

6.20 дугаар зүйл — Хүүхдийн эрхийг зөрчих

1.4.хүүхдээ үе тэнгийн дээрэлхэлт үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх үүргээ биелүүлээгүй;

1.5.хуулиар хүлээсэн асран хамгаалах, тэжээн тэтгэх үүргээ биелүүлээгүй нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ заалтын дугаарыг "1.4" гэснийг "1.5" гэж 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

2.Хүн, хуулийн этгээд нь:

13.Гамшиг, гамшгийн онцгой нөхцөл байдлын үед хүүхдийг насанд хүрсэн хүнд харгалзуулахгүйгээр орхисон, хүүхдийн амь нас, эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг хангахаас бусад тохиолдолд хүүхдийг байгаа газраас нь авч явсан, тээвэрлэсний улмаас хүүхэд эрсдэлт нөхцөлд орсон нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүйгээр бол хүнийг гурван зуун нэгжтэй тэмцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ хэсгийг 2024 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

14.Хүүхдээс тусдаа амьдарч байгаа эцэг, эсхүл эх хүүхэдтэй уулзах үүргээ удаа дараа биелүүлээгүй бол хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

15.Хүүхдээс тусдаа амьдрах эцэг, эсхүл эхийн хүүхэдтэйгээ уулзах эрх, үүргээ хэрэгжүүлэхэд удаа дараа саад учруулсан бол хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

10.31 дүгээр зүйл — Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалын тухай хууль зөрчих

1.1.нийтэд, эрх бүхий байгууллага, хувьцаа эзэмшигчид танилцуулах;

1.2.тайлагнах;

1.3.мэдээлэх үүргээ биелүүлээгүй бол хүнийг таван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг таван мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

2.Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалын тухай хуульд заасныг зөрчиж:

2.1.төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүнийг томилсон, томилуулахаар нэр дэвшүүлж, санал болгосон, гүйцэтгэх удирдлагыг томилсон;

2.2.төрийн болон орон нутгийн өмчийн компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн, гүйцэтгэх удирдлагын цалин, урамшууллыг олгосон, гүйцэтгэлийн үнэлгээ хийгээгүй;

2.3.төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн, гүйцэтгэх удирдлагаар ажиллаж болохгүй нөхцөл байдал бий болсон талаар мэдээлээгүй бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

3.Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалын тухай хуульд заасныг зөрчиж:

3.1.алтан хувьцаа гаргасан, хугацааг сунгасан, бусдад шилжүүлсэн;

3.2.алтан хувьцаатай компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, төлөөлөн удирдах зөвлөл, гүйцэтгэх удирдлагын шийдвэрт тавьсан Засгийн газрын хоригийг биелүүлээгүй бол хүнийг таван мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг тавин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

/Энэ бүлгийн гарчигт 2022 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ бүлгийн гарчигт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

17.1 дүгээр зүйл — Сонгуулийн хуулийг зөрчих

18.5.хуульд зааснаас бусад тохиолдолд төрийн болон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд, төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн тээврийн хэрэгсэл, бусад өмч хөрөнгийг аливаа хэлбэрээр сонгуулийн сурталчилгаанд ашигласан;

/Энэ заалтын "этгээд, төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн" 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч нь Зөрчлийн тухай хуулийн 6.20 дугаар зүйлийн 6, 14, 15 дахь хэсэг зэрэгт заасан зөрчлүүдийг харьяалан шалгаж шийдвэрлэнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Төрийн өмчийн хяналтын улсын байцаагч нь Зөрчлийн тухай хуулийн 10.31 дүгээр зүйлд заасан төрийн өмчтэй холбоотой зөрчлийг шалган шийдвэрлэхээр шинээр тусгагдлаа.
Хуульд заасан зарим төрлийн зөрчлийг эрүүгийн хэргийн шүүх, иргэний болон захиргааны хэргийн шүүх, мөн Шүүхийн сахилгын хорооны гишүүн тус тус харьяалан шийтгэл оногдуулна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

1.8 дугаар зүйл — Зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны харьяалал

6.9.ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч Зөрчлийн тухай хуулийн 6.20 дугаар зүйлийн 6, 14, 15 дахь хэсэг, 15.2 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг, 15.27 дугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсэг, 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 3.6, 3.7, 3.8, 3.9, 3.10, 3.14 дэх заалтад заасан зөрчил;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "6.20 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсэг, " гэснийг "6.20 дугаар зүйлийн 6, 14, 15 дахь хэсэг, " гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

/Энэ заалтад 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

6.67.Төрийн өмчийн хяналтын улсын байцаагч Зөрчлийн тухай хуулийн 10.31 дүгээр зүйлд заасан зөрчил.

7.Эрүүгийн хэргийн шүүх Зөрчлийн тухай хуулийн 5.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 5.2 дугаар зүйл, 5.4 дүгээр зүйлийн 4, 5 дахь хэсэг, 5.8 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсэг, 6.20 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсэг, 6.26 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 7.18 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 8.6, 8.7, 10.5 дугаар зүйл, 14.7 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэг, 15.3, 15.4, 15.5, 15.7, 15.12 дугаар зүйл, 15.29 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 15.33 дугаар зүйл, 17.1 дүгээр зүйлийн 16 дахь хэсэг, 18.1, 18.2, 18.4 дэх заалт, 23 дахь хэсэг, 17.2 дугаар зүйлийн 3, 4 дэх хэсэгт заасан зөрчил үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдэд шийтгэл оногдуулна.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2019 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2020 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

/Энэ хэсэгт 2020 оны 04 дүгээр сарын 29-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

8.Иргэний болон захиргааны хэргийн шүүхээр хэрэг, маргаан хянан шийдвэрлэх явцад Зөрчлийн тухай хуулийн 15.3, 15.4, 15.5, 15.7 дугаар зүйлд заасан зөрчил үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдэд тухайн шүүх, Шүүхийн сахилгын хороогоор өргөдөл, мэдээлэл, сахилгын хэрэг хянан шийдвэрлэх явцад Зөрчлийн тухай хуулийн 15.32 дугаар зүйлд заасан зөрчил үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдэд Шүүхийн сахилгын хорооны гишүүн шийтгэл оногдуулна.

/Энэ хэсэгт 2021 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хууль

Гэр бүлийн тухай хуульд заасан урьдчилсан тэмдэглэлийг хийлгэхдээ улсын бүртгэлийн байгууллагад шууд хандах эсвэл нотариатчаар дамжуулан бүртгүүлэх боломжтой болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Эрхийн улсын бүртгэлд урьдчилсан тэмдэглэл хийхэд тус хуулийн 15.6-д заасан журмыг баримтална.
Эзэнгүй үл хөдлөх эд хөрөнгө олж авсан иргэн, хуулийн этгээд Иргэний хуулийн дагуу эрхийн улсын бүртгэлд урьдчилсан тэмдэглэл хийлгэж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

31 дүгээр зүйл — Эрхийн улсын бүртгэлд урьдчилсан тэмдэглэл хийх

31.5.Гэр бүлийн тухай хуулийн 22.4-т заасан урьдчилсан тэмдэглэлийг гэрлэгчид улсын бүртгэлийн байгууллагад хүсэлт гаргаж, эсхүл нотариатчаар дамжуулан эрхийн улсын бүртгэлд бүртгүүлнэ.

31.6.Эрхийн улсын бүртгэлд урьдчилсан тэмдэглэл хийхэд энэ хуулийн 15.6-д заасан журмыг баримтална.

31.7.Эзэнгүй үл хөдлөх эд хөрөнгө олж авсан этгээд Иргэний хуулийн 185 дугаар зүйлд заасны дагуу урьдчилсан тэмдэглэл хийлгэж болно.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Дампуурлын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс дампуурлын хэрэгт татагдах хариуцагчид төлбөрийн чадваргүй болсон төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниуд албан ёсоор хамаарна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Тусгай зориулалтын болон орон сууцны санхүүжилтийн компаниудыг дампуурлын хэргийн хариуцагчаар тооцохгүй.
Төрийн болон орон нутгийн өмчит компани төлбөрийн чадваргүй болбол Засгийн газар, ИТХ тэдгээрийн өрийг төлөх баталгааг нэхэмжлэгчдийн анхны хурлаас өмнө шүүхэд гаргаж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

3 дугаар зүйл — Хуулийн нэр томьёо

3.1.2."хариуцагч" гэж тусгай зориулалтын компани, орон сууцны санхүүжилтийн компаниас бусад төлбөрийн чадваргүй болсон нөхөрлөл, хоршоо, компани, төрийн болон орон нутгийн өмчит компани, хуулийн этгээдийн эрх бүхий төрийн бус байгууллагыг;

/Энэ заалтад 2010 оны 4 дүгээр сарын 23-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/

16 дугаар зүйл — Засгийн газар, иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас хүсэлт гаргах

16.1.Засгийн газар, иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал төлбөрийн чадваргүй болсон төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн өр, төлбөрийг төлөх тухай баталгааг нэхэмжлэгчдийн анхны хурлаас өмнө шүүхэд гаргаж болно.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Татварын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

Татвар төлөгчид татварын тайлангаа дараагийн хоёр жилийн дотор залруулж болох бөгөөд татварын алба таны хууль даган мөрдөлтийн түвшнийг улирал, жилээр 100 оноогоор дүгнэн мэдэгдэнэ.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хугацаандаа төлөөгүй болон илүү хураасан татварын алдангийн нийт дүн нь тухайн татварын үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй байх хязгаартай болно.
Татварын шалгалт эхэлснээс шийдвэр гарах хүртэлх хугацаанд төлөөгүй татварт алданги тооцохгүй, мөн маргаан шийдвэрлэгдэх хүртэл нөхөн ногдуулалтын актын торгууль, алдангийг нэхэмжлэхгүй.
Татварын шийдвэрт гомдол гаргасан ч ногдуулсан татварыг төлөхийг зогсоох үндэслэл болохгүй бөгөөд албаныхан таны мэдээллийн нууцыг ажлаас халагдсаны дараа ч хадгалах үүрэг хүлээнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

6 дугаар зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

6.1.51."хууль даган мөрдөлтийн түвшин" гэж гаалийн мэдээллийн сан, татварын бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн сангийн мэдээлэлд үндэслэн татвар төлөгчийн гааль, татварын хууль тогтоомж даган мөрдөлтийг үнэлсэн үнэлгээг;

/Энэ заалтыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө. /

6.1.52."татварын нэгдсэн систем" гэж татварын бүртгэл, тайлагнал, ногдол, төлөлт, хураалт, хяналт шалгалт, мэдээллийн солилцооны үйл ажиллагаа болон татварын бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн сангийн мэдээллийг цахим болон автоматжуулсан байдлаар нэгтгэн зохион байгуулдаг программ хангамжийг."

12 дугаар зүйл — Татвар төлөгчийн эрх

12.1.9.татварын алба, татварын улсын байцаагчийн хууль бус ажиллагаа болон шийдвэрт холбогдох гомдлыг түүнийг шууд захирдаг болон дээд шатны албан тушаалтанд, түүнчлэн шүүхэд гаргах. Ийнхүү гомдол гаргасан нь ногдуулсан татварыг төлөхийг зогсоох үндэслэл болохгүй;

/Энэ заалтад 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

13 дугаар зүйл — Нууцлалын баталгаа

13.2.Татварын алба, татварын улсын байцаагч, татварын албаны бусад ажилтан болон татварын албанд ажиллаж байсан , гэрээний хүрээнд ажил, үйлчилгээ үзүүлсэн этгээд, татварын албаны хэрэгжүүлэх нийтлэг үйл ажиллагаанд хөндлөнгийн гэрчээр оролцсон хүн нь албан үүргээ гүйцэтгэх явцад олж мэдсэн татвар төлөгчийн мэдээллийн нууцыг ажиллах хугацаанд, албаны болон хөдөлмөрийн харилцаа дуусгавар болсны дараа хадгалах үүрэгтэй бөгөөд доор дурдсан албан тушаалтанд татварын албаны даргын шийдвэрээр танилцуулж болно:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

13.2.1.татварын хууль тогтоомжийн дагуу албан үүргээ гүйцэтгэж байгаа татварын улсын байцаагч;

13.2.2.татварын хууль тогтоомж зөрчсөн зөрчил, гэмт хэргийг бүртгэх шалгах, хянах, шийдвэрлэх үүрэг хүлээсэн хэрэг бүртгэгч, мөрдөгч, прокурор, шүүгчид зөвхөн уг зөрчил, гэмт хэрэгт холбогдох асуудлаар;

13.2.3.олон улсын гэрээний дагуу харилцан мэдээлэл солилцох зорилгоор томилогдсон буюу сонгогдсон эрх бүхий албан тушаалтанд гэрээтэй холбоотой мэдээлэл солилцох асуудлаар.

18 дугаар зүйл — Гадаад улсын эрх бүхий байгууллагатай харилцан мэдээлэл солилцох журам

18.1.2."мэдээлэл" гэж энэ хуулийн 18.1.5-д заасан хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх зорилгоор доор дурдсаны аль нэг, эсхүл бүгдийг нь агуулсан үйл баримт, тайлан, баримт, бүртгэл, дансны мэдээллийг;

18.1.2.а.аливаа этгээдийн мэдэлд байгаа баримт, тайлан, бүртгэл, дансны мэдээллийг;

/Энэ дэд заалтад 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

18.1.2.б.хуулийн этгээдийн эцсийн өмчлөгч, нөхөрлөл болон бусад этгээдэд хамааралтай үйл баримт, тайлан, баримт, бүртгэл, дансны мэдээллийг;

18.1.2.в.хамтын хөрөнгө оруулалтын сангийн хувьд хувьцаа, хувь оролцоо, нэгж эрх болон бусад ашиг сонирхлын тухай мэдээллийг, итгэлцлийн сангийн хувьд төлбөр тооцоо гүйцэтгэгч, итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, болон өгөөж хүртэж байгаа этгээдийн талаарх мэдээллийг.

18.1.11."эцсийн өмчлөгч" гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасан хүнийг;

18.1.13."тайлагналын нийтлэг стандарт" гэж Татварын асуудлаар захиргааны туслалцаа харилцан үзүүлэх тухай конвенцыг хэрэгжүүлэхэд ашиглах мэдээллийг автоматаар солилцохтой холбоотой тайлагнал, дүн шинжилгээний үйл ажиллагаанд баримтлах стандартыг;

18.1.12."аливаа этгээд" гэж энэ хуулийн 18.1.2-т заасан мэдээллийг хариуцагч хүн, хуулийн этгээд, хуулийн этгээдийн эрхгүй байгууллагыг;

/Энэ заалтыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./ /

Тайлбар: "тайлагналын нийтлэг стандарт" гэж олон улсын татварын харилцаанд нийтлэг ашиглагддаг "Common Reporting Standard"-ийг ойлгоно.

/Энэ тайлбарыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

18.1.14."виртуал хөрөнгийн тайлан" гэж Татварын асуудлаар захиргааны туслалцаа харилцан үзүүлэх тухай конвенцыг хэрэгжүүлэхэд ашиглах виртуал хөрөнгийн мэдээллийг автоматаар солилцохтой холбоотой тайлан, дүн шинжилгээний үйл ажиллагаанд баримтлах баримт бичгийг."

18.3.1.энэ хуулийн 18.1.1, 18.1.6-д заасныг биелүүлэх зорилгоор дараах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж болно:

18.3.1.а.аливаа этгээдээс тайлан, дансны мэдээллийг хүсэх, авах;

/Энэ дэд заалтад 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

18.3.1.б.энэ хуулийн 18 дугаар зүйл болон хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх зорилгоор мэдээлэл хүсэх этгээдэд холбогдох мэдээлэл болон нотлох баримт

31 дүгээр зүйл — Татварын тайланд залруулга хийх

31.1.Татвар төлөгч татварын тайланг дараагийн хоёр татварын жилд багтаан залруулж болно.

34 дүгээр зүйл — Бусад байгууллагаас мэдээлэл гаргуулах, хамтран ажиллах

34.25.2.төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэл.

34.27.Төрийн байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит компани шаардлагатай мэдээллийг татварын албаны шаардсан даруйд гаргаж, хүргүүлнэ.

35 дугаар зүйл — Татварын албаны эрсдэлийн удирдлага

35.11.Татварын албаны эрсдэлийн удирдлагын үйл ажиллагаа, хорооны ажиллах болон татвар төлөгчийн хууль даган мөрдөлтийн түвшинг тодорхойлох, мэдэгдэх журмыг эрсдэлийн удирдлагын стандартад нийцүүлэн санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.

43 дугаар зүйл — Нөхөн ногдуулалтын актад гомдол гаргах

43.3.Татвар төлөгч энэ хуулийн 43.1-д заасны дагуу гомдол гаргасан нь ногдуулсан татварыг төлөхийг зогсоох үндэслэл болохгүй.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

51 дүгээр зүйл — Татварын нэхэмжлэх

51.3.Маргаан таслах зөвлөл, шүүхээр хянан шийдвэрлэгдэж байгаа нөхөн ногдуулалтын актад заасан алданги, торгуулийг тухайн гомдлыг эцэслэн шийдвэрлэх хүртэл хугацаанд татвар төлөгчөөс нэхэмжлэхгүй.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

73 дугаар зүйл — Алданги

73.4.Татварын хяналт шалгалтын томилолтыг олгосноос шийдвэр гарах хүртэл хугацаанд төлөөгүй татварт алданги тооцохгүй.

73.5.Алдангийн нийт дүн нь хугацаандаа төлөөгүй татвар, эсхүл татварын албаны үндэслэлгүй илүү хураасан татварын үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй байна.

76¹ дугаар зүйл — Татвар төлөгчийн хууль даган мөрдөлтийн түвшин

76¹.1.Гаалийн байгууллага, татварын алба нь хууль даган мөрдөлтийн түвшнийг дараах үндсэн шалгуур үзүүлэлтийн дагуу тогтооно:

76¹.1.1.татвар төлөгчийн бүртгэл;

76¹.1.2.татварын тайлагнал;

76¹.1.3.татвар ногдуулалт, төлөлт;

76¹.1.4.татвар, гаалийн хууль тогтоомжийн зөрчил;

76¹.1.5.гаалийн бүрдүүлэлт.

76¹.2.Татвар төлөгчийн хууль даган мөрдөлтийн түвшин нь 100 хүртэлх тоон утгаар хэмжигдэх бөгөөд тоон утгад харгалзан "маш сайн", "сайн", "дунд", "муу" гэж ангилагдана.

76¹.3.Татвар төлөгчийн хууль даган мөрдөлтийн түвшнийг тооцох шалгуур үзүүлэлтийг энэ хуулийн 35.11-д заасан журмын дагуу тогтооно.

76¹.5.Энэ хуулийн 76¹.2-т заасан хууль даган мөрдөлтийн түвшнийг нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлөх хугацааг хойшлуулах, татварын зөвлөн туслах үйлчилгээг хэрэгжүүлэхэд ашиглана.

76¹.4.Татварын алба нь татвар төлөгчийн хууль даган мөрдөлтийн түвшнийг улирал, жилээр тодорхойлж, татвар төлөгчид татварын нэгдсэн системээр дамжуулан мэдээлнэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль

2027 онд жилийн 9 504 000 төгрөг хүртэлх орлогод 0%, түүнээс дээш орлогод шатлалаас хамааран 10–20 хувийн татвар ногдуулж, өмнөх шаталсан хөнгөлөлтийг хүчингүй болгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Иргэн анх удаа өмчилж, амьдран суусан орон сууцаа борлуулсан орлого татвараас чөлөөлөгдөх ба үүнд аялал жуулчлалын болон улсын тусгай хамгаалалттай бүсийн сууц хамаарахгүй.
Гэр бүлийн гишүүд хоорондоо газар эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээгээ үнэ төлбөргүй шилжүүлэн авсан тохиолдолд уг орлогод татвар ногдуулахгүй.
Хувь хүний орлогын албан татварын жилийн тайлан гаргах, төлөх эцсийн хугацааг дараа оны 3 дугаар сарын 5-ны өдрөөр тогтоож өглөө.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

15 дугаар зүйл — Үйл ажиллагааны орлогод албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох

15.6.Татварын жилийн баталгаажсан тайлангаар 1 тэрбум хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдох орлоготой хувь хүний хүсэлтэд үндэслэн түүний үйл ажиллагааны орлогын нийт дүнгээр албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж болно.

/Энэ хэсэгт 2023 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2024 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн 2030 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдөр хүртэл дагаж мөрдөнө./

/Энэ хэсгийг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

21 дүгээр зүйл — Албан татварын хувь, хэмжээ

21.1.Энэ хуулийн 14, 18 дугаар зүйлд заасны дагуу тодорхойлсон тухайн жилийн албан татвар ногдуулах орлогод доор дурдсан хувиар албан татвар ногдуулна:

/Энэ хэсгийг 2022 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./

21.1.1.0-9 504 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 0 хувиар, 9 504 000-120 000 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 9 504 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 10 хувиар, 120 000 000-180 000 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 11 049 600 төгрөг дээр 120 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 15 хувиар, 180 000 000 төгрөгөөс дээш албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 20 049 600 төгрөг дээр 180 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 20 хувиар;

/Энэ заалтыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн 2027 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуустал хугацаанд дагаж мөрдөнө./

21.1.2.0-9 504 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 0 хувиар, 9 504 000-24 000 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 9 504 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 1 хувиар, 24 000 000-120 000 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 144 960 төгрөг дээр 24 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 10 хувиар, 120 000 000-180 000 000 хүртэлх төгрөгийн албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 9 744 960 төгрөг дээр 120 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 15 хувиар, 180 000 000 төгрөгөөс дээш албан татвар ногдуулах орлого олсон тохиолдолд 18 744 960 төгрөг дээр 180 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 20 хувиар.

/Энэ заалтыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2028 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

22 дугаар зүйл — Албан татвараас чөлөөлөх орлого

22.1.6.Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.6-д заасан этгээд хоорондоо газар эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээгээ үнэ төлбөргүйгээр шилжүүлэх замаар олсон орлого;

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "3.1.6" гэснийг "4.1.6-д" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

22.1.11.Монгол Улсын иргэний анх удаа өмчилж, амьдран суусан, улсын аялал жуулчлалын бүс болон улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бүсэд баригдсанаас бусад орон сууцаа борлуулж олсон орлого.

23 дугаар зүйл — Албан татварын хөнгөлөлт

[ХҮЧИНГҮЙ: 23.1.Албан татвар төлөгчийн энэ хуулийн 7.1.1, 7.1.2, 7.1.3, 7.1.4, 7.1.5, 7.1.7-д заасан орлогод ногдуулах жилийн албан татварт дараах хэмжээгээр албан татварын хөнгөлөлт эдлүүлнэ:]

/Энэ хэсгийг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

[ХҮЧИНГҮЙ: Албан татвар ногдуулах жилийн орлогын хэмжээ /төгрөгөөр/] | [ХҮЧИНГҮЙ: Албан татварын хөнгөлөлтийн хэмжээ /төгрөгөөр/]

[ХҮЧИНГҮЙ: 0-6 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 240 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 6 000 000-12 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 216 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 12 000 000-18 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 192 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 18 000 000-24 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 168 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 24 000 000-30 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 144 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 30 000 000-36 000 000 хүртэл] | [ХҮЧИНГҮЙ: 120 000]

[ХҮЧИНГҮЙ: 36 000 000 ба түүнээс дээш] | [ХҮЧИНГҮЙ: -]

23.14.Албан татварын хөнгөлөлтийг энэ хуульд заасан эцсийн хугацаанд тайлагнаж төлсөн албан татварын дүнгээс хэтрүүлэн эдлүүлэхгүй бөгөөд энэ хуулийн [ХҮЧИНГҮЙ: 23.1], 23.9-д зааснаас бусад албан татварын хөнгөлөлтийг 28 дугаар зүйлд заасны дагуу буцаан олгоно.

25 дугаар зүйл — Албан татвар суутган тооцох, төсөвт төлөх

[ХҮЧИНГҮЙ: 25.5.Суутган төлөгч нь албан татвар төлөгчид энэ хуулийн 23.1-д заасан хөнгөлөлтийг эдлүүлэхдээ тус хэсэгт заасан албан татвар ногдуулах орлого болон хөнгөлөлтийг 12 сард тэнцүү хувааж, сар бүр эдлүүлнэ.]

25.7.Суутган төлөгч нь албан татвар төлөгчийн энэ хуулийн 21.1-д заасны дагуу ногдох албан татварыг жилийн эцсийн тайлангаар эцэслэн тооцож тайлагнан, холбогдох татварыг төсөвт шилжүүлнэ.

/Энэ хэсгийг 2022 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн хуулиар нэмсэн./

26 дугаар зүйл — Албан татварыг өөрөө тодорхойлж, төсөвт төлөх

26.1.2.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгчийн татварын жилд гадаад улсад олсон энэ хуулийн 16.1.2, 16.1.3, 16.1.4-т тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.2.4-т заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор;

26.1.3.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгчийн татварын жилд гадаад улсад олсон энэ хуулийн 17.1.1-д тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.2.1-д заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор;

26.1.4.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгчийн татварын жилд гадаад улсад олсон энэ хуулийн 14, 18 дугаар зүйлд тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.1-д заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор;

26.1.5.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгчийн татварын жилд гадаад улсад олсон энэ хуулийн 19.1.1-д тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.2.2-т заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор;

26.1.6.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгчийн татварын жилд гадаад улсад олсон энэ хуулийн 19.1.2-т тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.2.3-т заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор;

26.1.7.энэ хуулийн 15.6-д тодорхойлсон орлогод энэ хуулийн 21.3-т заасан хувиар албан татвар ногдуулж, дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор.

26.5.Энэ хуульд заасны дагуу албан татварын тайлан гаргах үүрэг хүлээгээгүй албан татвар төлөгч өөрийн хүсэлтээр тухайн жилийн албан татварын тайлан гаргаж, дараа жилийн 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор харьяа татварын албанд хүргүүлэн, жилийн эцсийн тооцоо хийж болно.

26.6.Албан татвар төлөгч нь Монгол Улсад байрладаг аж ахуйн нэгжид ажиллаж, Монгол Улсад байрладаггүй этгээдээс авсан энэ хуулийн 14, 18 дугаар зүйлд тодорхойлсон орлогод ногдох албан татварыг дараа сарын 10-ны дотор холбогдох төсөвт төлж, тухайн татварын жилийн тайланг дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор өссөн дүнгээр гарга

27 дугаар зүйл — Албан татварын тайлан хүргүүлэх хугацаа

27.1.Суутган төлөгч энэ хуулийн 14 дүгээр зүйл, 16.1.2, 16.1.3, 16.1.4, 17.1.1, 18 дугаар зүйл, 19.1.1, 19.1.2, 20.1, 20.4-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулан суутгасан албан татварын улирлын тайланг дараа улирлын эхний сарын 20-ны өдрийн дотор, жилийн тайланг дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор өссөн дүнгээр гаргаж, харьяа татварын албанд хүргүүлнэ.

/Энэ хэсэгт 2023 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

27.2.Албан татвар төлөгч энэ хуулийн 15.1, 15.6, 16.1.1, 17.1.2, 17.1.3-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулсан албан татварын тайланг дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор өссөн дүнгээр гаргаж, харьяа татварын албанд хүргүүлнэ.

27.3.Бичил худалдаа, ажил, үйлчилгээ эрхлэх зөвшөөрөл олгох эрх бүхий орон нутгийн засаг захиргааны нэгж нь энэ хуулийн 26.2-т заасны дагуу хураан авсан албан татварын тайланг харьяа татварын албанд дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор хүргүүлнэ.

27.4.Монгол Улсад байнга оршин суугч албан татвар төлөгч нь гадаад улсад олсон энэ хуулийн 14 дүгээр зүйл, 16.1.2, 16.1.3, 16.1.4, 17.1.1, 18 дугаар зүйл, 19.1.1, 19.1.2-т тодорхойлсон орлогод ногдуулсан албан татварын тайланг дараа оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн дотор өссөн дүнгээр гаргаж, харьяа татварын албанд хүргүүлнэ.

27.5.Энэ хуулийн 22.1.2, 22.1.4, 22.1.7[ХҮЧИНГҮЙ: , 23.1]-д зааснаас бусад албан татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлтөд хамрагдах албан татвар төлөгч албан татварын тайлан гаргах үүрэгтэй бөгөөд уг тайлан нь түүнийг албан татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлтөд хамруулах үндсэн баримт болно.

28 дугаар зүйл — Албан татварын буцаан олголт

[ХҮЧИНГҮЙ: 28.1.2.албан татвар төлөгч энэ хуулийн 23.1-д заасан хөнгөлөлтийг эхэлж эдлэх;]

/Энэ заалтыг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

28.1.3.энэ хуулийн [ХҮЧИНГҮЙ: 23.1-д зааснаас бусад] хөнгөлөлтийг албан татвар төлөгч энэ хуулийн 28.1.1-д заасан хязгаарт багтаан өөрөө сонгож эдлэх;

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс жилийн борлуулалтын орлого нь 400 сая төгрөгөөс доош бол НӨАТ-аас чөлөөлөгдөнө.

Дэлгэрэнгүй ▾

Борлуулалтын орлого нь 400 сая төгрөгт хүрсэн иргэн, хуулийн этгээд НӨАТ суутган төлөгч болж татвар төлнө.
Хууль сайн биелүүлдэг татвар төлөгчид НӨАТ төлөх хугацаагаа 1-2 сар хүртэл хойшлуулах хүсэлт гаргах боломж бүрдэнэ.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.8."нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутгах үүрэг үүсэх өдөр" гэж энэ хуулийн 3 дугаар зүйлд заасан үйл ажиллагаа эрхэлж, орлого олж байгаа хувь хүн, хуулийн этгээдийн уг үйл ажиллагааны борлуулалтын орлогын хэмжээ 400 сая ба түүнээс дээш төгрөгт хүрсэн өдрийг;

/Энэ хэсэгт 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар "50" гэснийг "400" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5 дугаар зүйл — Албан татвар төлөгч, албан татвар суутган төлөгч

5.2.Үйл ажиллагааны борлуулалтын орлогын хэмжээ нь 400 сая ба түүнээс дээш төгрөгт хүрч, албан татвар ногдуулан суутган авч, төсөвт төвлөрүүлэх үүрэг бүхий дараах этгээд албан татвар суутган төлөгч байна:

5.2.1.Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт бараа, ажил, үйлчилгээний борлуулалт хийсэн;

5.2.2.бараа, ажил, үйлчилгээг импортоор оруулсан;

5.2.3.бараа, ажил, үйлчилгээг экспортод гаргасан.

5.3.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд заасан гадаад улсын аж ахуйн нэгжийн төлөөний газрын Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын орлогын хэмжээ нь 400 сая ба түүнээс дээш төгрөгт хүрсэн бол энэ хуулийн 5.2-т хамаарна.

5.5.Энэ хуулийн 4.1.8, 5.2-т заасан борлуулалтын орлогын хэмжээ 400 сая ба түүнээс дээш төгрөгт гэдэгт тухайн этгээдийн хөрөнгөөр бүртгэлтэй байсан үндсэн хөрөнгийн борлуулалт хамаарахгүй.

/Энэ хэсэгт 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

6 дугаар зүйл — Албан татвар суутган төлөгчийн бүртгэл

6.5.Хувь хүн, хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааны борлуулалтын орлогын хэмжээ нь энэ хуулийн 5.2-т заасан орлогын 2.5 буюу түүнээс дээш хувьд хүрсэн бол албан татвар суутган төлөгчөөр сайн дураар бүртгүүлж болно.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар "20" гэснийг "2.5" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

13 дугаар зүйл — Албан татвараас чөлөөлөх

13.6.Жилийн 400 саяас доош төгрөгийн бараа, ажил, үйлчилгээ борлуулсан этгээд /импортоор оруулахаас бусад/-ийг албан татвараас чөлөөлнө.

16¹ дугаар зүйл — Албан татвар төлөх хугацааг хойшлуулах

16¹.1.Татварын ерөнхий хуулийн 6.1.51-д заасан хууль даган мөрдөлтийн түвшин "сайн" буюу түүнээс дээш үнэлгээтэй албан татвар суутган төлөгч хүсэлт гаргасан тохиолдолд албан татвар төлөх хугацааг нэг сар хүртэл хугацаагаар хойшлуулна.

16¹.2.Энэ хуулийн 16¹.1-д заасан хугацаанд хойшлуулсан албан татвараа бүрэн төлсөн, хууль даган мөрдөлтийн түвшин "сайн" буюу түүнээс дээш үнэлгээтэй албан татвар суутган төлөгч дахин хүсэлт гаргасан тохиолдолд албан татвар төлөх хугацааг хоёр сар хүртэл хугацаагаар, сар бүр тэнцүү хэмжээгээр төлөх нөхцөлтэйгөөр хойшлуулна.

16¹.3.Хууль даган мөрдөлтийн түвшин "сайн" буюу түүнээс дээш үнэлгээтэй импортын барааны мэдүүлэгч хүсэлт гаргасан тохиолдолд тухайн импортын барааны албан татвар төлөх хугацааг нэг сар хүртэл хугацаагаар хойшлуулна.

16¹.4.Энэ хуулийн 16¹.3-т заасан хугацаанд хойшлуулсан албан татвараа бүрэн төлсөн, хууль даган мөрдөлтийн түвшин "сайн" буюу түүнээс дээш үнэлгээтэй импортын барааны мэдүүлэгч дахин хүсэлт гаргасан тохиолдолд тухайн импортын барааны албан татвар төлөх хугацааг хоёр сар хүртэл хугацаагаар, сар бүр тэнцүү хэмжээгээр төлөх нөхцөлтэйгөөр хойшлуулна.

16¹.5.Энэ хуулийн 16¹.3, 16¹.4-т заасны дагуу хойшлуулан төлөх албан татварын хэмжээ нь тухайн татвар төлөгчийн сүүлийн улиралд импортолсон ижил төрлийн бараанд төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварын сарын дунджаас хэтрэхгүй байна.

Тайлбар: "ижил төрлийн бараа" гэж Гаалийн тариф, гаалийн татварын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.5-д заасан барааг тодорхойлох, кодлох уялдуулсан системийн зургаан оронгийн түвшинд нэг ангилалд хамаарах барааг ойлгоно.

16¹.6.Энэ хуулийн 16¹.1, 16¹.2, 16¹.3, 16¹.4-т заасны дагуу хойшлуулсан хугацаанд албан татвараа бүрэн төлөөгүй, эсхүл хууль даган мөрдөлтийн түвшин буурсан, эсхүл борлуулалтдаа цахим төлбөрийн баримт олгоогүй нь тогтоогдсон бол албан татвар төлөх хугацааг хойшлуулсан шийдвэр үл маргах журмаар хүчингүй болж, хүчингүй болсон өдрөөс татварын өр хураах үйл ажиллагааг эхлүүлнэ.

16¹.7.Татвар төлөгч энэ хуулийн 16¹.6-д заасны дагуу албан татвар төлөх хугацааг хойшлуулсан шийдвэр

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Онцгой албан татварын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс эхлэн 100 мл тутамдаа 5 граммаас дээш чихэр, чихэр орлуулагчтай ундаа, усанд 1 литр тутамд нь 500 төгрөгийн онцгой албан татвар ногдуулна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Энэхүү татварын хэмжээ нь 2028 онд 525 төгрөг, 2029 оноос эхлэн 550 төгрөг болж өсөхөөр тусгагджээ.
Харин 100 мл-т агуулагдах чихэр нь 5 грамм хүртэл байвал татвар ногдуулахгүй ба үйлдвэрлэлийн түүхий эд болох байгалийн өтгөрүүлсэн шүүс, нунтаг баяжмалд энэ хамаарахгүй.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Онцгой албан татвар ногдох бараа, үйл ажиллагаа

4.1.6.чихэр, чихэр орлуулагч агуулсан төрөл бүрийн ундаа, ус.

/Энэ заалтыг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

Тайлбар:“төрөл бүрийн ундаа, ус” гэдэгт үйлдвэрлэлийн түүхий эдийн зориулалтаар ашиглах байгалийн гаралтай өтгөрүүлсэн шүүс, нунтаг баяжмал хамаарахгүй.

/Энэ заалтын тайлбарыг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5 дугаар зүйл — Онцгой албан татвар ногдуулах биет нэгж, үнэ

/Энэ зүйлийн гарчигт 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан /

5.1. Энэ хуулийн 4.1-д заасан бараанд онцгой албан татвар ногдуулахдаа дараахь биет нэгжийг үндэслэл болгоно:

Д/д | Онцгой албан татвар ногдуулах барааны нэр, төрөл | Онцгой албан татвар ногдуулах биет нэгж

1 | Бүх төрлийн согтууруулах ундаа | 1 литр

2 | Янжуур болон түүнтэй адилтгах бусад тамхи | 100 ширхэг

3 | Дүнсэн болон түүнтэй адилтгах задгай тамхи | 1 килограмм

4 | Автобензин, дизелийн түлш | 1 тонн

5 | Суудлын автомашин | 1 ширхэг

6 | Газрын тосны үйлдвэрлэлийн дайвар бүтээгдэхүүн, керосин /Энэ заалтын Үндсэн хуулийн цэцийн 2023 оны 06 дугаар сарын 16-ны өдрийн 4 дүгээр дүгнэлтээр 2023 оны 06 дугаар сарын 16-ны өдрөөс эхлэн түдгэлзүүлсэн./ /Үндсэн хуулийн цэцийн 2023 оны 06 дугаар сарын 16-ны өдрийн 04 дүгээр дүгнэлтийг Монгол Улсын Их Хурлын 2023 оны 06 дугаар сарын 22-ны өдрийн 52 дугаар тогтоолоор хүлээн зөвшөөрсөн./ | 1 тонн

7 | Чихэр, чихэр орлуулагч агуулсан төрөл бүрийн ундаа, ус | 1литр

/Энэ заалтыг 2021 оны 7 дугаар сарын 06-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

/Энэ 7 дахь заалтыг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

5.2. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйлдвэрлэсэн бараанд онцгой албан татвар ногдуулахдаа үйлдвэрлэгчийн борлуулсан барааны биет нэгжийг үндэслэн тогтооно.

5.3. Онцгой албан татвар ногдуулах барааг бусдад үнэ төлбөргүй шилжүүлсэн, хандивласан, түүнчлэн хувь хүн, хуулийн этгээд өөрийн хэрэгцээнд ашигласан бол тэдгээрийг борлуулсанд тооцож онцгой албан татвар ногдуулна.

5.4. Энэ хуулийн 4.2-д заасан техник хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжид онцгой албан татвар ногдуулахдаа дараахь биет нэгжийг үндэслэл болгоно:

/Энэ хэсгийг 2025 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон./

6 дугаар зүйл — Ногдуулах онцгой албан татварын хэмжээ

6.9.Энэ хуулийн 4.1.6-д заасан чихэр, чихэр орлуулагч агуулсан төрөл бүрийн ундаа, усны тогтоосон биет нэгжид дараах хэмжээгээр онцгой албан татвар ногдуулна:

Д/д | Онцгой албан татвар ногдуулах барааны нэр, төрөл | Биет нэгж | Ногдуулах онцгой албан татварын хэмжээ /төгрөгөөр/

2027 он | 2028 он | 2029 он ба түүнээс хойш

1 | Чихэр, чихэр орлуулагч агуулсан төрөл бүрийн ундаа, ус | 100 мл-т агуулагдах чихэр, чихэр орлуулагч 0-5 гр | 1 литр | 0 | 0 | 0

100 мл-т агуулагдах чихэр, чихэр орлуулагч 5 гр-аас дээш | 1 литр | 500 төгрөг | 525 төгрөг | 550 төгрөг

/Энэ хэсгийг 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

6.10.Импортолсон суудлын автомашины гаалийн үнийн 360 000 000 төгрөгөөс давсан хэсэгт энэ хуулийн 6.3 дахь хэсэгт заасан хэмжээн дээр нэмж 33 хувийн онцгой албан татвар ногдуулна.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар нэмсэн ./

6.11.Энэ хуулийн 5.1 дэх хэсгийн хүснэгтийн дэс дугаарын 2, 3-т заасан барааны импортын гаалийн үнээс дараах хувиар онцгой албан татвар ногдуулна:

Д/д | Онцгой албан татвар ногдуулах барааны нэр, төрөл | Ногдуулах онцгой албан татварын хувь

1 | Янжуур болон түүнтэй адилтгах бусад тамхи | 30

2 | Дүнсэн болон түүнтэй адилтгах задгай тамхи Үүнээс | 30

Хамрын тамхи | 20

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Иргэний улсын бүртгэлийн тухай хууль

Донорын бэлгийн эс болон тээгч эх ашиглан төрсөн хүүхдийг эмнэлгийн магадлагаа, гэрээг үндэслэн эцэг, эхийн нэрээр бүртгэж төрсний гэрчилгээ олгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Гэрлэгч хүйсээ өөрчилсөн эсвэл нас барсан, сураггүй алга болсонд тооцсон шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсноор гэрлэлт дуусгавар болсныг бүртгэнэ.
Хүүхэд үрчилснийг Засаг дарга бус шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн улсын бүртгэлд ажлын таван өдрийн дотор тэмдэглэнэ.
Долоон насанд хүрсэн хүүхдийн овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэрийг өөрчлөхөд тухайн хүүхдийн зөвшөөрлийг заавал авна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

6 дугаар зүйл — Төрсний бүртгэл

6.1.5.донорын бэлгийн эс ашиглаж хүүхэд төрсөн бол түүнийг нотлох эмнэлгийн байгууллагын магадлагаа болон хоорондын байгуулсан гэрээ;

6.1.6.донорын бэлгийн эс ашиглан тээгч эхээс хүүхэд төрсөн бол түүнийг нотлох эмнэлгийн байгууллагын магадлагаа болон хоорондын байгуулсан гэрээ.

6.19.Донорын бэлгийн эс ашиглаж төрсөн хүүхдийн төрсний бүртгэлийг Гэр бүлийн тухай хуулийн 27.2-т заасан эцэг, эхийн овог, нэрээр бүртгэж төрсний гэрчилгээ олгоно.

6.20.Донорын бэлгийн эс ашиглан тээгч эхээс төрсөн хүүхдийн төрсний бүртгэлийг Гэр бүлийн тухай хуулийн 27.2-т заасан эцэг, эхийн овог, нэрээр бүртгэж төрсний гэрчилгээ олгоно.

7 дугаар зүйл — Гэрлэсний бүртгэл

7.1.3.Гэр бүлийн тухай хуулийн 5.3-т заасан гэрлэхийг хүсэгчдийн эрүүл мэндийн шинжилгээний бичиг.

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "8 дугаар зүйлд" гэснийг "5.1.3-т" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

7.8.Гэр бүлийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд заасан гэрлэхэд харшлах шалтгаан байгаа бол гэрлэлтийг бүртгэхээс татгалзана.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "9 дүгээр зүйлд" гэснийг "7 дугаар зүйлд" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

8 дугаар зүйл — Гэрлэлт дуусгавар болсны бүртгэл

8.1.Гэр бүлийн тухай хуулийн 12.1-д заасан үндэслэлийг хангаж байгаа, гэрлэлтээ захиргааны журмаар цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн иргэн дараах баримт бичгийг бүрдүүлж, гэрлэлт дуусгавар болсны бүртгэлд өөрийн биеэр бүртгүүлнэ:

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "13 дугаар зүйлд" гэснийг "12.1-д" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

8.1.1.тус тусдаа гаргасан өргөдөл;

8.1.2.иргэний үнэмлэх, эсхүл гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол паспорт, эсхүл паспортыг орлох баримт бичиг;

8.1.3.гэрлэлтийн гэрчилгээ.

8.6.Гэрлэгч нас барсны, эсхүл хүйс өөрчлөгдсөн бүртгэлд, эсхүл нас барсан гэж зарласан, эсхүл сураггүй алга болсонд тооцсон шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон бол гэрлэлт дуусгавар болгосныг иргэний улсын бүртгэлд бүртгэнэ.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "Гэрлэгч нас барсны бүртгэлд бүртгэгдсэн" гэснийг "Гэрлэгч нас барсны, эсхүл хүйс өөрчлөгдсөн бүртгэлд, эсхүл нас барсан гэж зарласан, эсхүл сураггүй алга болсонд тооцсон шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон" гэж өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

8¹ дугаар зүйл — Гэрлэлт хүчин төгөлдөр бус болсны бүртгэл

8¹.1.Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон тухай шүүхийн шийдвэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор тухайн хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх иргэний улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээр ирүүлнэ.

8¹.2.Улсын бүртгэгч, бүртгэлийн ажилтан энэ хуулийн 8¹.1-д заасан баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор гэрлэлт хүчин төгөлдөр бус болсны бүртгэлийг хөтөлнө.

9 дүгээр зүйл — Гэрлэлт сэргээсний бүртгэл

9.1.Гэр бүлийн тухай хуулийн 18.1-д заасны дагуу иргэн гэрлэлт сэргээсний бүртгэлд бүртгүүлэх бол дараах баримт бичгийг бүрдүүлж, өөрийн биеэр бүртгүүлнэ:

9.1.1.тус тусдаа гаргасан өргөдөл;

9.1.2.иргэний үнэмлэх, эсхүл гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол паспорт, эсхүл паспортыг орлох баримт бичиг.

9.2.Гэр бүлийн тухай хуулийн 18.2, 18.3-т заасны дагуу гэрлэлтийг сэргээсэн бол гэрлэлт сэргээсэн тухай шүүхийн шийдвэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш ажлын гурван өдрийн дотор тухайн хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх иргэний улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээр ирүүлнэ.

9.3.Иргэнийг нас барсан гэж зарласан, сураггүй алга болсонд тооцсон шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болсонд тооцох тухай шүүхийн шийдвэрийг энэ хуулийн 9.2-т заасан баримт бичигт хавсаргана.

9.4.Гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон бол гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон тухай шүүхийн шийдвэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор тухайн хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх иргэний улсын бүртгэлд бүртгүүлэхээр ирүүлнэ.

9.5.Улсын бүртгэгч, бүртгэлийн ажилтан энэ хуулийн 9.1, 9.2, 9.3, 9.4-т заасан баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор гэрлэлт сэргээсний бүртгэлийг хөтөлнө.

11 дүгээр зүйл — Үрчилсний бүртгэл

11.1.Хүүхэд үрчлэн авахыг хүсэгч дараах баримт бичгийг бүрдүүлж, хүүхдийн оршин суугаа газрын сум, дүүргийн Засаг даргад өөрийн биеэр хандана:

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

11.1.1.өргөдөл;

11.1.2.хүүхдээ үрчлүүлэх тухай эцэг, эхийн зөвшөөрөл;

11.1.3.үрчлэн авагч болон үрчлүүлж байгаа эцэг, эх, эсхүл асран хамгаалагч, эсхүл харгалзан дэмжигчийн иргэний үнэмлэх;

11.1.4.гэрлэсэн бол гэрлэлтийн гэрчилгээ;

11.1.5.хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад байгаа хүүхэд бол тухайн байгууллагын зөвшөөрөл.

11.2.Энэ хуулийн 11.1.1, 11.1.2-т заасан баримт бичгийг нотариатаар гэрчлүүлсэн байна.

11.3.Энэ хуулийн 11.1-д заасан баримт бичигт Гэр бүлийн тухай хуулийн 55.2, 55.3, 55.4-т заасан зөвшөөрлийн аль тохирохыг хавсаргана.

11.4.Сум, дүүргийн Засаг дарга энэ хуулийн 11.1, 11.3-т заасан баримт бичгийн бүрдэл хангагдсан гэж үзвэл хүүхэд, гэр бүл, нийгмийн асуудал хариуцсан ажилтнаар дүгнэлт гаргуулна.

11.5.Сум, дүүргийн Засаг дарга хүүхэд үрчлүүлэх эсэх тухай шийдвэрийг энэ хуулийн 11.4-т заасан дүгнэлтэд үндэслэн 20 хоногийн дотор гаргана.

11.6.Улсын бүртгэгч үрчлүүлэх тухай шүүхийн шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор хүүхэд үрчилсний бүртгэл хөтөлж, төрсний гэрчилгээнд нэмж тэмдэглэнэ.

/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар "эрх бүхий этгээдийн" гэснийг "үрчлүүлэх тухай шүүхийн" гэж, "1" гэснийг "таван" гэж тус тус өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

12 дугаар зүйл — Овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр өөрчилсний бүртгэл

12.2.6.хүүхэд долоон насанд хүрсэн бол хүүхдийн өөрийн зөвшөөрөл.

12.10.Хүүхдийн овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэрийг өөрчилсөн шийдвэрийг хүчингүй болсонд тооцсон тухай шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн улсын бүртгэгч тухайн бүртгэлд өөрчлөлт оруулж, төрсний бүртгэлийг сэргээнэ.

14 дүгээр зүйл — Хүйс өөрчлөгдсөний бүртгэл

14.2.1.гэрлэлт дуусгавар болсон тухай эрх бүхий байгууллагын шийдвэр;

/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниудыг хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлд тусад нь албан ёсоор бүртгэдэг болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Төрийн болон орон нутгийн өмчит, эсхүл тэдгээрийн өмч давамгайлсан компанийн хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хэрэгжүүлэгч этгээдийг тухайн компанийн "эцсийн өмчлөгч" гэж тооцно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

4 дүгээр зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1.11."эцсийн өмчлөгч" гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасныг, төрийн болон орон нутгийн өмчийн компани, төрийн болон орон нутгийн өмч давамгайлсан компанийн хувьд тухайн компанийн төрийн болон орон нутгийн эзэмшлийн хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хэрэгжүүлэгч этгээдийг.

/Энэ заалтад 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

7 дугаар зүйл — Улсын бүртгэлд бүртгүүлэх хуулийн этгээд

7.1.10.төрийн өмчит компани;

7.1.13.орон нутгийн өмчит компани.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Нийгмийн халамжийн тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс эхлэн нийгмийн халамжийн хүрээнд «бүтэн өнчин хүүхэд» гэдэг ойлголтыг Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.2-т заасан тодорхойлолтоор ойлгоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Ингэснээр бүтэн өнчин хүүхдэд үзүүлэх халамж, дэмжлэгийг олгохдоо Гэр бүлийн тухай хуулийн холбогдох заалтыг үндэслэхээр болж байна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

3 дугаар зүйл — Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

3.1.7."бүтэн өнчин хүүхэд" гэж Гэр бүлийн тухай хуулийн 4.1.2-т заасныг;

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Компанийн тухай хууль

Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн үйл ажиллагааг тухайлсан хуулиар, харин уг хуульд тусгаагүй нийтлэг асуудлыг Компанийн тухай хуулиар зохицуулна.

Дэлгэрэнгүй ▾

Төрийн өмчийн оролцоотой компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөл нь санал, шаардлага хүлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит бус хурлыг зарлахаар шийдвэрлэнэ.
Төрийн өмчийн компани байгуулах, алтан хувьцаа гаргах, төрийн өмчит компанийн ТУЗ-ийн бүрэлдэхүүн болон хараат бус гишүүнтэй холбоотой зарим зохицуулалтыг хүчингүй болгов.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

2 дугаар зүйл — Хуулийн үйлчлэх хүрээ

2.3.Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн үйл ажиллагаатай холбогдсон харилцааг тухайлсан хуулиар, уг хуульд өөрөөр заагаагүй бол компанийн нийтлэг харилцааг энэ хуулиар зохицуулна.

2.4.Төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой компанид төрийн болон орон нутгийн өмчийн төлөөллийг хэрэгжүүлэх журмыг Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хуулиар, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хараат бус гишүүнийг сонгох, гүйцэтгэх удирдлагыг томилох, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дэргэдэх хороо, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга болон тэдгээрийн үйл ажиллагаатай холбогдсон харилцааг энэ хуулиар зохицуулна.

2.5.Төрийн болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газрыг компанийн хэлбэрт оруулан өөрчлөн зохион байгуулах замаар үүссэн төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн үйл ажиллагааг энэ хуулиар зохицуулна.

2.6.Энэ хуулийн 2.5-д заасны дагуу үүссэн төрийн өмчит компанийн хувьд өмчлөгч нь төрийг төлөөлж Улсын Их Хурал, орон нутгийн өмчит компанийн хувьд тухайн орон нутгийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал байх бөгөөд тэдгээрийг төлөөлж хувьцаа эзэмшигч нь Засгийн газар болон орон нутгийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас эрх олгосон этгээд байж болно.

11 дүгээр зүйл — Компани байгуулах

11.2.Компанийг хувьчлах замаар үүсгэн байгуулах тохиолдолд үүсгэн байгуулагчийн үүргийг төр хүлээх бөгөөд хувьцааг худалдах, шилжүүлэх ажиллагааг Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хуульд заасны дагуу хэрэгжүүлнэ.

12 дугаар зүйл — Компанийн үүсгэн байгуулагч

12.5.Төр, түүний байгууллага нь дараах тохиолдолд компанийн үүсгэн байгуулагч болон түүний хувьцаа эзэмшигч байж болно:

12.5.1.төрийн болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газрыг хувьчилснаар шинээр бий болсон компанийн;

12.5.2.төрийн өмчит үйлдвэрийн газрыг компанийн хэлбэрт оруулан өөрчлөн байгуулах замаар үүссэн төрийн өмчит компанийн;

12.5.3.хууль тогтоомжид заасан журмын дагуу дампуурч байгаа компанийн төрд төлөх өрийг хувьцаагаар нь сольж авсан компанийн (Энэ тохиолдолд төр тухайн хувьцааг гурван жилийн дотор бусад этгээдэд худалдах үүрэгтэй);

12.5.4.гадаад улсын хуулийн этгээдтэй хамтран байгуулсан компанийн;

12.5.5.хуульд заасан бусад.

36 дугаар зүйл — Алтан хувьцаа

/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хүчингүй болсонд тооцсон бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

36.1.Засгийн газар төрийн өмчит үйлдвэрийн газар болон төрийн өмч давамгайлсан компанийн төрд ногдох хэсгийг бүхэлд нь хувьчлах тухай шийдвэр гаргахдаа тодорхой хугацаанд энэ хуулийн 36.2-т заасан асуудлаар компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн болон гүйцэтгэх удирдлагын шийдвэрт хориг тавих эрхтэй, ногдол ашиг авдаггүй, өөр ямар нэг эрхгүй алтан хувьцааг гаргахаар зааж болно.

36.2.Алтан хувьцаатай компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, төлөөлөн удирдах зөвлөл болон гүйцэтгэх удирдлагаас дор дурдсан асуудлаар гаргасан шийдвэр нь үндэсний аюулгүй байдал, нийгмийн эрх ашигт харшилсан тохиолдолд Засгийн газар хориг тавина:

36.2.1.хувьчлахаас өмнө эрхэлж байсан үйл ажиллагааны чиглэлийг өөрчлөх;

36.2.2.компанийг өөрчлөн байгуулах, татан буулгах;

36.2.3.их хэмжээний хэлцэл байгуулах;

36.2.4.бүтээгдэхүүн, ажил, үйлчилгээний үнэ, тарифыг тогтоох, өөрчлөх.

36.3.Засгийн газар энэ хуулийн 36.2-т заасны дагуу хориг тавих тухай шийдвэртээ хориг тавьж байгаа үндэслэлээ заана.

36.4.Энэ хуулийн 36.2-т заасан асуудлаар компанийн гаргасан шийдвэр Засгийн газрын батламжилснаар хүчин төгөлдөр болно.

36.5.Алтан хувьцааг бусдад шилжүүлэхийг хориглоно.

36.6.Энэ хуулийн 36.1-д заасан тодорхой хугацаа дуусмагц алтан хувьцаа нь хүчингүй болох бөгөөд хугацааг дахин сунгахгүй.

61 дүгээр зүйл — Хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит бус хурал

61.11.Төрийн өмчийн оролцоотой компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөл /байхгүй бол гүйцэтгэх удирдлага/ нь санал, шаардлага хүлээн авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор энэ хуулийн 61.4-т заасны дагуу хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит бус хурлыг зарлан хуралдуулахаар шийдвэрлэнэ.

75 дугаар зүйл — Төлөөлөн удирдах зөвлөл

75.4.Хувьцаат компани болон төрийн өмчийн компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөл нь ес буюу түүнээс дээш гишүүнтэй байх ба тэдгээрийн гуравны нэгээс доошгүй хувь нь хараат бус гишүүн байна.

/Энэ хэсгийн "компани болон төрийн өмчийн" гэснийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар хассан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

79 дүгээр зүйл — Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хараат бус гишүүн

79.2.Төрийн өмчит болон төрийн өмч давамгайлсан компанийн хувьд хараат бус гишүүнд тухайн компанийг удирдах мэргэжлийн өндөр ур чадвартай хүний нэрийг компанийн сайн засаглалыг дэмжих зорилготой төрийн бус байгууллагаас дэвшүүлэх саналаа тухайн компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн нэр дэвшүүлэх хороонд ирүүлж болно.

/Энэ хэсэгт 2014 оны 6 дугаар сарын 5-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/

79.4.Төрийн болон орон нутгийн өмчит компани, 50 буюу түүнээс дээш хувийн төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хараат бус гишүүн энэ хуулийн 76.1, 79.3-т зааснаас гадна дараах эрх, үүрэгтэй:

79.4.1.Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн дагуу зохион байгуулах худалдан авалтын талаар санал боловсруулах;

79.4.2.гүйцэтгэх удирдлагатай байгуулсан гэрээний дагуу бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагааг холбогдох хуулийн зарчимд нийцүүлэн үр ашигтай зохион байгуулж байгаа эсэхэд хяналт тавих.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хууль

2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс Монгол хүүхэд үрчлэх хүсэлттэй гадаадын иргэнтэй ярилцлага хийх журам батлах эрх хэмжээ хүчингүй болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Монгол Улсын харьяат хүүхдийг гадаадын иргэнд үрчлүүлэх шийдвэр гаргах төрийн захиргааны байгууллагын бүрэн эрхийн заалт мөн өдрөөс хүчингүй болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

9 дүгээр зүйл — Төрийн байгууллага, албан тушаалтны бүрэн эрх

9.5.2.Монгол Улсын харьяат хүүхдийг үрчлэх хүсэлт гаргасан гадаадын иргэнтэй ярилцлага хийх журмыг батлах;

40 дүгээр зүйл — Гадаадын иргэний асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагын бүрэн эрх

40.1.6.Монгол Улсын харьяат хүүхдийг гадаадын иргэнд үрчлүүлэх шийдвэр гаргах;

/Энэ заалтыг 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн хуулиар нэмсэн./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

2028.01.01

442 хоног үлдлээ · Өөрчлөгдөх хууль: 2

Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

2028 оноос эхлэн 15-24 насны оюутан, суралцагч ажил хийхдээ өөрөө хүсвэл нийгмийн даатгалын зарим төрөлд даатгуулахгүй байх эрхтэй болно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Энэхүү зохицуулалтад МСҮТ, политехник коллеж болон их, дээд сургуульд бакалавр, дэд бакалаврын хөтөлбөрөөр сурч байгаа залуус хамаарна.
Суралцагч хөдөлмөрийн, ажил гүйцэтгэх эсвэл хөлсөөр ажиллах гэрээгээр ажиллахдаа хуулийн 6.1.4-т зааснаас бусад нийгмийн даатгалаас татгалзаж болно.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

7 дугаар зүйл — Нийгмийн даатгалын хэлбэр, хамрах хүрээ

7.13.Ажил олгогчтой хөдөлмөрийн гэрээ, өмчийн бүх хэлбэрийн хуулийн этгээд, хүнтэй ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний дагуу ажиллаж байгаа мэргэжлийн боловсролын сургууль, политехник коллежид мэргэжлийн болон техникийн боловсролын сургалтын хөтөлбөрийн, их сургууль, коллежид дэд бакалаврын болон бакалаврын хөтөлбөрийн 15-24 насны суралцагч өөрөө хүсвэл энэ хуулийн 6.1.4-т зааснаас бусад нийгмийн даатгалын төрөлд даатгуулахгүй байж болно.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2028 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө/

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль

2028 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс татвар ногдуулах орлого 0-9 504 000 хүртэл төгрөг бол 0 хувиар, 9 504 000-24 000 000 хүртэл бол 9 504 000 төгрөгөөс давсан дүнд 1 хувиар татвар төлнө.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хэрэв орлого 24 000 000-120 000 000 хүртэл төгрөг бол 144 960 төгрөг дээр 24 000 000 төгрөгөөс давсан дүнд 10 хувиар нэмж татвар тооцно.
Татвар ногдуулах орлого 120 000 000-180 000 000 хүртэл төгрөг бол 9 744 960 төгрөг дээр 120 000 000 төгрөгөөс давсан орлогод 15 хувиар тооцно.
Орлого 180 000 000 төгрөгөөс дээш давсан тохиолдолд 18 744 960 төгрөг дээр 180 000 000 төгрөгөөс дээш давсан орлогод 20 хувиар албан татвар ногдуулна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

21 дүгээр зүйл — Албан татварын хувь, хэмжээ

legalinfo.mn дээрээс үзэх

2029.01.01

808 хоног үлдлээ · Өөрчлөгдөх хууль: 1

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль

Өндөр насны тэтгэврийн ердийн наснаас хойш тэтгэврээ тогтоолговол тэтгэврийн хэмжээг тодорхой коэффициентоор нэмэгдүүлэн бодно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Хуульд заасан нөхцөлөөр өндөр насны тэтгэврийг ердийн наснаас өмнө тогтоолгох тохиолдолд тэтгэврийн хэмжээг нэг удаа бууруулж тогтооно.
Эдгээр нэмэгдүүлэх болон бууруулах тооцооллын зохицуулалтыг 2029 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

7 дугаар зүйл — Өндөр насны тэтгэврийн хэмжээг цалинд үндэслэсэн аргаар бодох

Өк=1.04ттн-ен

Өк -өндөр насны тэтгэврийн ердийн наснаас хойш тогтоолгосон тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлэн бодох коэффициент;

ттн -тэтгэвэр тогтоолгосон нас;

ен -өндөр насны тэтгэврийн ердийн нас.

/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2029 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

7.8.Даатгуулагч энэ хуулийн 5.1.2-т заасан нөхцөлөөр өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох бол энэ хуулийн 8.8-д заасны дагуу бодсон тэтгэврийн хэмжээг дараах томьёог хэрэглэн нэг удаа бууруулан тогтооно.

Бк=0.96ен-ттн

Бк -өндөр насны тэтгэврийн ердийн наснаас өмнө тогтоолгосон тэтгэврийн хэмжээг бууруулан бодох коэффициент;

ен -өндөр насны тэтгэврийн ердийн нас;

ттн -тэтгэвэр тогтоолгосон нас.

legalinfo.mn дээрээс үзэх

2030.06.01

1324 хоног үлдлээ · Өөрчлөгдөх хууль: 1

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль

2030 оны 6 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн баруун талдаа жолооны хүрдтэй механикжсан тээврийн хэрэгслийг Монгол Улсад импортлохыг хориглоно.

Дэлгэрэнгүй ▾

Энэхүү хориг нь баруун хүрдтэй тээврийн хэрэгслийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт замын хөдөлгөөнд оролцуулах зорилгоор оруулж ирэх тохиолдолд хамаарна.

Тайлбарыг албан ёсны эх бичвэрт үндэслэн AI ашиглан бэлтгэсэн тул доорх албан ёсны заалтыг баримтална уу.

Энэ өдрөөс мөрдөгдөх албан ёсны эх бичвэр

21 дүгээр зүйл — Тээврийн хэрэгсэл, түүний хийцийн бүрэлдэхүүн хэсэг, нэмэлт тоног төхөөрөмж, сэлбэг хэрэгслийг үйлдвэрлэх, угсрах, импортлоход тавих шаардлага

21.6.Баруун гар талдаа жолооны хүрдтэй механикжсан тээврийн хэрэгслийг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт замын хөдөлгөөнд оролцуулах зорилгоор импортлохыг хориглоно.

/Энэ хэсгийг 2025 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2030 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./

legalinfo.mn дээрээс үзэх

Энэ өөрчлөлт танд хэрхэн нөлөөлөх вэ

Танд тулгарсан нөхцөл байдлыг бичээд, тухайн цаг үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөх хуулийн зохицуулалтад нийцсэн хариулт аваарай.

Асуултаа бичих →

Хуулийн өөрчлөлт: юу, хэзээнээс өөрчлөгдөх вэ

2026.11.01 ▾

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль

Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай хууль

Гэр бүлийн тухай хууль (1999)

Хүүхэд хамгааллын тухай хууль

Эрүүгийн хууль (шинэчилсэн найруулга)

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль

Зөрчлийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль

Цагдаагийн албаны тухай хууль

2027.01.01 ▾

Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль

Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай хууль

Цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль

Иргэний хууль

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль

Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай хууль

Хүүхэд хамгааллын тухай хууль

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль

Зөрчлийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль

Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хууль

Дампуурлын тухай хууль

Татварын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль

Онцгой албан татварын тухай хууль

Иргэний улсын бүртгэлийн тухай хууль

Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хууль

Нийгмийн халамжийн тухай хууль

Компанийн тухай хууль

Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хууль

2028.01.01 ▾

Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)

Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль

2029.01.01 ▾

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хууль

2030.06.01 ▾

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль

Энэ өөрчлөлт танд хэрхэн нөлөөлөх вэ

2026.11.01

2027.01.01

2028.01.01

2029.01.01

2030.06.01