Банк эсвэл ББСБ-ын зээлээ төлж чадахгүй бол ямар арга хэмжээ авдаг вэ?

Хуулийн хүчинтэй байдлыг шалгасан огноо: 2026.10.15

Товч хариулт

Банк эсвэл ББСБ-ын зээлээ хугацаанд нь төлөөгүй тохиолдолд хууль болон гэрээний дагуу хэтэрсэн хугацааны хүү, нэмэгдүүлсэн хүү бодогдох бөгөөд зээлдүүлэгч зээлийг нэн даруй буцаан дуудах эрхтэй болно. Мөн таны болон хамтран үүрэг гүйцэтгэгчийн данснаас үл маргах журмаар суутгал хийх, барьцааны хөрөнгөөр үүргийн гүйцэтгэлийг хангуулахаар шүүхэд хандах арга хэмжээ авдаг. Хэрэв шүүхийн шийдвэр гарвал шийдвэр гүйцэтгэлийн шугамаар данс хаах, хөрөнгө битүүмжлэн худалдан борлуулах, гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх хүртэл албадлагын арга хэмжээ хэрэгждэг.

Одоо юу хийх вэ3 алхам

Зээлдүүлэгч байгууллагатайгаа нэн даруй бичгээр харилцах: Төлбөрийн чадваргүй болсон бодит шалтгаан, нөхцөл байдлаа тайлбарлаж, зээлийн бүтцэд өөрчлөлт оруулах (хугацаа сунгах, үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөх г.м.) хүсэлтийг албан бичгээр гаргаж өгөх.
Гэрээний нөхцөл болон нийт төлбөрийн үлдэгдлийг тулгах: Зээлийн үндсэн өр, хүү, нэмэгдүүлсэн хүүгийн тооцооллыг хуулгаар нягталж, нэмэгдүүлсэн хүү нь үндсэн хүүгийн 20 хувиас хэтэрсэн эсэхийг шалгах.
Хамтран зээлдэгч, батлан даагч нартаа мэдэгдэх: Тэдний данснаас мөнгө суутгагдах эсвэл барьцааны хөрөнгөнд асуудал үүсэх эрсдэлтэйг урьдчилан анхааруулж, хамтран шийдвэрлэх арга замыг хайх.

Хуулиар олгогдсон таны эрх

Зээл төлөх хугацаа хэтэрсэн ч зээлдүүлэгчээс шаардах нэмэгдүүлсэн хүүгийн хэмжээ нь гэрээнд заасан үндсэн хүүгийн 20 хувиас хэтрэхгүй байх 1.
Банк, зээлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх бүхий этгээдээс олгосон зээлийн гэрээний харилцаанд танаас аливаа хэлбэрээр анз [гэрээний үүргээ биелүүлээгүйд тооцдог торгууль, алданги] шаардахыг хуулиар хориглоно 1.
Хэрэв тогтоосон хүүгийн хэмжээ нь таны эрх, хууль ёсны ашиг сонирхолд илт хохиролтойгоор тогтоогдсон гэж үзвэл шүүхэд хандан зээлийн хүүг багасгуулах хүсэлт гаргах 2.

Анхаарах эрсдэл

Данснаас үл маргах журмаар суутгах: Гэрээнд тусгагдсан бол банк, ББСБ нь зээлдэгч, хамтран зээлдэгч болон батлан даагчийн дансан дахь мөнгөн хөрөнгөөс үл маргах журмаар суутган төлүүлнэ 3.
Зээлийг бүрэн дүнгээр нэн даруй буцаан шаардах: Зээлдэгчийн эд хөрөнгийн байдал доройтож, зээлээ төлөх чадваргүй болох нөхцөл байдал бий болсон үед зээлдүүлэгч зээлийг хугацаанаас нь өмнө бүхэлд нь буцаан шаардах эрхтэй 4.
Барьцааны хөрөнгөө алдах: Зээл төлөгдөхгүй бол барьцаалагч шаардлагаа хангуулахаар барьцааны зүйлийг худалдан борлуулах ажиллагааг эхлүүлнэ 5. Хэрэв гэрээнд тохиролцсон бол хөдлөх эд хөрөнгийг шүүхээс гадуур, үл маргах журмаар захиран зарцуулах эрсдэлтэй 6.
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн албадлага: Шүүхийн шийдвэр гарч, албадан гүйцэтгэх шатанд шилжвэл банкны дансны гүйлгээг хаах, эд хөрөнгө битүүмжлэх, үнэлэх, улсын бүртгэл дэх эрхийг түдгэлзүүлэх болон гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх арга хэмжээ авдаг 7. Тайлбар: 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 44.2.18, 44.2.19 дэх шинэ зохицуулалтууд үйлчилж эхлэх бөгөөд тэр хүртэл өнөөгийн хуулийн хүчин төгөлдөр зохицуулалт үйлчилнэ (дэлгэрэнгүйг legalinfo.mn хуудаснаас шалгана уу).

Бэлтгэх баримтууд

Зээлийн болон барьцааны гэрээ, тэдгээрийн хавсралтууд.
Зээл олголт, зээл, хүү төлсөн баримт, банкны дансны дэлгэрэнгүй хуулга.
Зээлдэгчийн санхүү, төлбөрийн чадвар доройтсоныг нотлох баримтууд (өвчний магадлагаа, ажлаас чөлөөлөгдсөн тушаал, орлого буурсныг нотлох лавлагаа г.м.).
Банк, ББСБ-д гаргаж байсан өргөдөл, хүсэлт, тэднээс ирүүлсэн албан мэдэгдэл, хариу бичгүүд.

Өмгөөлөгч авах шаардлагатай юу?

Банк, ББСБ-тай зээлийн бүтцийн өөрчлөлт хийх тухай анхан шатны яриа хэлэлцээг өөрөө хийж болох хэдий ч зээлдүүлэгч талыг шүүхэд өгсөн, их хэмжээний үнийн дүнтэй эсвэл үл хөдлөх хөрөнгийн барьцаа хөндөгдсөн үед мэргэжлийн өмгөөлөгчөөс эрх зүйн туслалцаа авах шаардлагатай. Төлбөрийн чадваргүй, хуульд заасан шалгуурыг хангасан иргэн Хууль зүйн туслалцааны төвийн 7700-1982 утсаар холбогдож үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа авах боломжтой.

Ашигласан хуулийн албан ёсны эх бичвэр (7)

Хуулийн нэр дээр дарж албан ёсны эх бичвэрийг үзнэ үү.

Иргэний хууль, 452 дугаар зүйл — Банк, зээлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх бүхий этгээдээс олгох зээлийн хүү

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2022.11.04

452.1.Зээлдүүлэгчээс олгох зээл нь хүүтэй буюу хүүгүй байж болно.
452.2.Зээлдэгч гэрээнд заасан хугацаанд авсан зээлээ эргүүлэн төлөөгүй бол гэрээнд заасны дагуу зээлдүүлэгчийн үндсэн хүүгийн хорин хувиас хэтрэхгүй хэмжээний нэмэгдүүлсэн хүү төлөхөөр гэрээнд зааж болно. Банк, зээлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх бүхий этгээд, мөнгөн зээлийн үйл ажиллагаа эрхлэх этгээдээс олгох зээлд анзыг хэрэглэхгүй.
/Энэ хэсэгт 2022 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./
452.3.Зээлдүүлэгч зээлийн хүүгийнхээ хэмжээг нийтэд мэдээлэх үүрэгтэй.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 282 дугаар зүйл — Зээлийн гэрээний хүү

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2022.11.04

282.1.Нэг удаагийн шинжтэй, эсхүл ашиг олох зорилгогүй зээлийн гэрээгээр талууд хэлэлцэн тохиролцож хүү тогтоож болно.
/Энэ хэсгийг 2022 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан./
282.2.Хүүгийн хэмжээ нь зээлдэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхолд илт хохиролтойгоор тогтоогдсон бол түүний хүсэлтээр шүүх зээлийн хүүг багасгаж болно.
282.3.Хуульд өөрөөр заагаагүй бол хүү тогтоосон бол зээлийн гэрээг бичгээр хийнэ. Энэ шаардлагыг хангаагүй бол хүү авах эрхээ алдана.
/Энэ хэсэгт 2011 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/
282.4.Мөнгө буюу эд хөрөнгийг зээлдэгчид шилжүүлэн өгснөөр зээлийн гэрээг байгуулсанд тооцно.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Банк, эрх бүхий хуулийн этгээдийн мөнгөн хадгаламж, мөнгөн хөрөнгийн шилжүүлэг, зээлийн үйл ажиллагааны тухай хууль, 26 дугаар зүйл — Зээл төлүүлэх

Хүчин төгөлдөр

26.1.Зээлийн гэрээнд заасан нөхцөлийн дагуу зээлийг эргүүлэн төлөх үүргийг зээлдэгч хүлээнэ.
26.2.Гэрээнд заасан бол зээл, зээлийн хүүг төлөх хугацаа болмогц зээлдэгч, хамтран зээлдэгч, хамтран үүрэг гүйцэтгэгч, баталгаа гаргагч, батлан даагчийн дансан дахь мөнгөн хөрөнгөөс үл маргах журмаар төлүүлнэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 284 дүгээр зүйл — Зээлийг нэн даруй буцаан шаардах

Хүчин төгөлдөр

284.1.Зээлдэгчийн эд хөрөнгийн байдал доройтож зээлийг буцаан төлөх чадваргүй болох нөхцөл байдал бий болсон бол зээлдүүлэгч зээлийг нэн даруй буцаан шаардах эрхтэй.
284.2.Энэ хуулийн 284.1-д заасан нөхцөл байдал зээлийн гэрээ байгуулахаас өмнө бий болсон бөгөөд зээлдэгч энэ тухай гэрээ байгуулсны дараа мэдсэн бол зээлийг нэн даруй буцаан шаардах эрх үүснэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 158 дугаар зүйл — Барьцаалагчийн шаардлагыг хангах

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2015.07.02

158.1.Шаардах эрх үүссэн буюу үүргийн гүйцэтгэлийг хангах хугацаа өнгөрсөн тохиолдолд барьцааны зүйлийг худалдах, бусад хэлбэрээр борлуулах замаар барьцаалагчийн шаардлагыг хангана.
158.2.Үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгүүлэгчид зохих төлбөр хийснээр барьцаалагчийн шаардлагыг хангасан гэж үзнэ.
158.3.Хэрэв барьцаагаар хангах үүргийг гүйцэтгэх хугацаа болсон, эсхүл барьцааны гэрээнд заасны дагуу гүйцэтгээгүй бол барьцаалагч нь барьцааны эрхээ хэрэгжүүлэхээр шаардах эрхтэй.
/Энэ хэсгийг 2015 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/
158.4.Барьцаагаар хангагдах шаардлагыг хангахын тулд хууль зүйн ач холбогдолтой ямар нэгэн үйлдэл хийх зайлшгүй шаардлагатай бол барьцаалагч уг үйлдлийг хийхийг барьцаалуулагчаас шаардах эрхтэй бөгөөд барьцаалуулагч арван дөрөв хоногийн дотор энэ үйлдлийг хийгээгүй бол барьцаалагч барьцаалуулагчийн нэрийн өмнөөс гуравдагч этгээдтэй энэ үйлдлийг хийж болно.
158.5.Барьцааны зүйл нь хэд хэдэн этгээдэд барьцаалагдсан бол хамгийн түрүүнд түүнийг барьцаалсан этгээд уг зүйлийг борлуулахыг шаардах эрхтэй бөгөөд уг этгээд энэ эрхээ хэрэгжүүлэхээс татгалзсан бол дараагийн барьцаалагч шаардах эрхээ хэрэгжүүлнэ.

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Иргэний хууль, 453 дугаар зүйл — Зээлдэгчийн хариуцлага

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2005.07.07

453.1.Зээлдэгч авсан зээлээ хугацаанд нь төлөөгүй бол хэтэрсэн хугацааны хүү, гэрээнд заасан бол нэмэгдүүлсэн хүү төлөх үүрэгтэй.
453.2.Зээлдэгч зээлийн гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд барьцааны зүйлийг үл маргах журмаар зээлдүүлэгчид шилжүүлэхээр гэрээнд заасан бол тухайн барьцааны зүйлийг гэрээний хугацаа дууссан өдрөөс эхлэн зээлдүүлэгч захиран зарцуулах эрхтэй. Энэ заалт зөвхөн хөдлөх эд хөрөнгөнд хамаарна.
/Энэ хэсэгт 2005 оны 7 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар нэмэлт орсон/

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль, 44 дүгээр зүйл — Иргэний шийдвэр гүйцэтгэлийг баталгаажуулах арга хэмжээ

Хүчин төгөлдөр · Сүүлд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо: 2026.07.03
⚠️ 44.2.18, 44.2.19 заалтын энэхүү найруулга зөвхөн 2027.01.01 өдрөөс эхлэн хэрэгжинэ. Тэр хүртэл өмнөх найруулга үйлчилнэ.

44.2.9.хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу битүүмжилсэн, барьцаалсан, хураан авсан эд зүйл, хөрөнгийг үнэлэх, уг ажиллагаанд үнэлгээчнийг оролцуулах;
/Энэ заалтад 2022 оны 12 дугаар сарын 23-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
44.2.10.төлбөр төлөгч, түүний эд хөрөнгийг эрэн сурвалжлах;
44.2.11.төлбөр төлөгчийн эд хөрөнгө, түүний эрхийн бүртгэлийн талаар улсын бүртгэлийн байгууллагад хандах, лавлагаа, тодорхойлолт гаргуулах;
44.2.12.иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны оролцогчоос гаргасан гомдлыг хянан шийдвэрлэх;
44.2.13.төлбөр төлөгчийн банк, эрх бүхий хуулийн этгээд дэх мөнгөн хадгаламж, харилцах дансан дахь хөрөнгөөс суутгал хийх, дансны зарлагын гүйлгээг хаах, банк, эрх бүхий хуулийн этгээдэд данс нээх, эзэмших эрхэд хязгаарлалт тогтоох, эсхүл эзэмшиж байгаа дансны орлого, зарлагын гүйлгээнд хяналт тавих;
44.2.14.төлбөр төлөгчийн улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн эрхийг түдгэлзүүлэх;
44.2.15.энэ хуульд заасны дагуу төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх;
/Энэ заалтыг 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./
44.2.16.үл хөдлөх эд хөрөнгийг төлбөр авагчийн удирдлагад шилжүүлэх;
/Энэ заалтад дугаарт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
44.2.17.худалдан борлогдоогүй хөрөнгийг төлбөрт тооцон суутгаж төлбөр авагчид шилжүүлэх, уг зорилгоор албадан чөлөөлөх;
44.2.18.хүүхдийн тэтгэлэг төлөх үүргээ гурван сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй бол зээлийн мэдээллийн санд энэ талаарх мэдээллийг нийлүүлэх;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ заалтад дугаарт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
44.2.19.хуульд заасан бусад.
/Энэ заалтын дугаарт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан бөгөөд 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ заалтад дугаарт 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./

legalinfo.mn дээрээс үзэх · legalinfo.mn дээрх албан ёсны эх сурвалжаар шалгасан огноо: 2026.10.13

⚖️ Энэ бол таны тодорхой нөхцөл байдалд зориулсан өмгөөлөгчийн зөвлөгөө биш, хуулийн албан ёсны эх бичвэрт үндэслэсэн мэдээлэл юм. Шүүхийн маргаан, эрүүгийн хэрэг болон их хэмжээний мөнгөн дүнтэй холбоотой асуудлаар өмгөөлөгчид хандана уу. Шаардлага хангасан иргэн үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа авах боломжтой: Хууль зүйн туслалцааны төв 7700-1982, lac.gov.mn.

Таны нөхцөл байдал өөр үү?

Өөрт тохиолдсон асуудлаа бичиж, авах арга хэмжээ, хугацаа болон бүрдүүлэх бичиг баримтын талаар тодорхой хариулт аваарай.

Өөрийн тохиолдлыг асуух →

Холбоотой асуултууд

Бүх асуулт →