Хэдэн настайдаа, нийгмийн даатгал хэдэн жил төлж байж өндөр насны тэтгэвэрт гардаг вэ?

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.2-т зааснаар 60 насанд хүрсэн эрэгтэй, 55 насанд хүрсэн эмэгтэй тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацааг хангасан тохиолдолд өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1. Шимтгэл төлсөн байвал зохих доод хугацаа 2023 онд 21 жил 6 сар байсан бөгөөд жил бүр 3 сараар нэмэгдсээр 25 жил хүрэх зохицуулалттай 1. Мөн Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.1-д зааснаар шимтгэлээ 20-иос доошгүй жил төлсөн 65 насанд хүрсэн даатгуулагч өөрөө хүсвэл тэтгэврээ тогтоолгох боломжтой 1. Үүнээс гадна олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эх, хөдөлмөрийн хүнд болон хортой нөхцөл, малчнаар ажилласан иргэдэд нас болон ажилласан жилийн хөнгөлөлттэй нөхцөл үйлчилнэ.

• Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.2-т зааснаар тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг зохих хугацаанд (25 жил хүртэл хугацаагаар нэмэгдэж буй шаардлагаар) төлсөн 60 насанд хүрсэн эрэгтэй, 55 насанд хүрсэн эмэгтэй өөрөө хүсвэл өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1. Энэ хугацаа нь 2023 онд 21 жил 6 сар байсан ба 25 жил хүртэл жил бүр 3 сараар нэмэгдэж байна 1.
• Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.1-д зааснаар тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нийтдээ 20-иос доошгүй жил төлсөн, 65 насанд хүрсэн иргэн тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1. (Тайлбар: Энэ заалтад 65 насыг "өндөр насны тэтгэврийн ердийн нас" гэж тодотгосон нэмэлт өөрчлөлт 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөгдөнө).
• Төрүүлсэн болон үрчлэн авсан дөрөв ба түүнээс дээш хүүхдээ 6 нас хүртэл өсгөсөн, шимтгэлээ 20-иос доошгүй жил төлсөн эх Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.3-т заасны дагуу хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр тэтгэвэрт гарах эрхтэй 1. (Тайлбар: Энэ заалтад насны босгыг 55 болгосон өөрчлөлт болон 1978 оноос хойш төрсөн эхчүүдийн тэтгэвэрт гарах насыг 3 сараар шатлан ахиулах 5.5 дахь хэсэг нь 2027 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжинэ).
• Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.4-т зааснаар нийт 20-иос доошгүй жил шимтгэл төлснөөс 10-аас доошгүй жил газрын доор болон хөдөлмөрийн хортой, халуун нөхцөлд ажилласан 50 насанд хүрсэн эрэгтэй, мөн 7 жил 6 сараас доошгүй жил тус нөхцөлд ажилласан 45 насанд хүрсэн эмэгтэй тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1.
• Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.5-д зааснаар нийт 20-иос доошгүй жил шимтгэл төлснөөс 12 жил 6 сараас доошгүй хугацаанд хөдөлмөрийн хүнд нөхцөлд ажилласан 55 насанд хүрсэн эрэгтэй, мөн 10-аас доошгүй жил тус нөхцөлд ажилласан 50 насанд хүрсэн эмэгтэй тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1.
• Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 5.1.6-д зааснаар нийт 20-иос доошгүй жил шимтгэл төлснөөс 15-аас доошгүй жил малчнаар ажилласан 55 насанд хүрсэн эрэгтэй, мөн 12 жил 6 сараас доошгүй жил малчнаар ажилласан 50 насанд хүрсэн эмэгтэй тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй 1.

• Шимтгэл төлсөн жил хүрэхгүй бол нас хүрсэн ч тэтгэвэр тогтоогдохгүй тул ажилласан жил, шимтгэл тасарсан эсэхийг урьдчилан шалгаж дутуу саруудаа баталгаажуулах шаардлагатай.
• Хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр (хүнд, хортой, малчин) тэтгэвэрт гарах гэж байгаа бол тухайн нөхцөлд яг ажилласан хугацааг архивын лавлагаа, хөдөлмөрийн дэвтрээр хөдөлбөргүй нотлох үүрэг үүсдэг ба баримт зөрүүтэй тохиолдолд хугацаа тооцогдохгүй байх эрсдэлтэй.
• Хууль тогтоомжийн нарийвчилсан хувилбар, өөрчлөлтийг legalinfo.mn албан ёсны цахим хуудаснаас тухай бүр шалгаж байх нь зүйтэй.

• Иргэний үнэмлэх.
• Нийгмийн даатгалын дэвтэр (хэрэв 1995 оноос өмнө ажиллаж байсан бол тухайн үеийн Хөдөлмөрийн дэвтэр).
• Хөдөлмөрийн дэвтэр үрэгдсэн, бичилт зөрүүтэй бол ажиллаж байсан байгууллагын тушаал, архивын лавлагаа.
• Олон хүүхэдтэй эхийн нөхцөлөөр тогтоолгох бол хүүхдүүдийн төрсний гэрчилгээ.
• Малчнаар тэтгэвэрт гарах бол тухайн жилүүдэд мал тоолуулсан лавлагаа, багийн Засаг даргын тодорхойлолт зэрэг холбогдох нотлох баримтууд.

Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох харилцаа нь төрийн захиргааны ердийн үйл ажиллагаа тул иргэн өөрөө баримтаа бүрдүүлэн харьяа нийгмийн даатгалын хэлтэст хандаж шийдвэрлүүлэх бүрэн боломжтой бөгөөд өмгөөлөгч авах шаардлагагүй. Харин ажилласан жил тогтоолгохоор шүүхэд хандах маргаан гарсан тохиолдолд хууль зүйн туслалцаа авч болох бөгөөд төлбөрийн чадваргүй иргэд Хууль зүйн туслалцааны төвд (7700-1982) хандаж үнэ төлбөргүй хууль зүйн туслалцаа авах эрхтэй.